Antalya’nın Kemer ilçesindeki Çıralı’da kayaların arasından çıkan gazın oluşturduğu ve antik çağlardan beri anlatılara konu olan Yanartaş, bilim dünyasının da ilgisini çekmeye devam ediyor. En az 2 bin yıldır varlığı kayıtlara geçen doğal alevlerin arkasında metan ağırlıklı gaz çıkışı bulunuyor. Ancak güncel bilimsel çalışmalar, bu gazın kökenini yalnızca tek bir mekanizmayla açıklamanın yeterli olmayabileceğine işaret ediyor.
ALEVLERE ULAŞMAK İÇİN YARIM SAATLİK YÜRÜYÜŞ
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı'ndaki bilgilere göre Yanartaş, Çıralı sahilinin yukarısında yaklaşık 300 metre rakımda ve Beydağları Sahil Milli Parkı sınırları içerisinde bulunuyor. Olympos'un birkaç kilometre güneybatısındaki bölgeye yaklaşık yarım saatlik yürüyüşle ulaşılabiliyor. Doğal alevlerin çevresinde Roma ve Bizans dönemlerinden kalan yapı izleri ile kutsal yolun bazı özgün blokları da görülebiliyor.
Yanartaş yalnızca jeolojik özelliğiyle değil, Olympos ve Likya kültürüyle kurduğu tarihsel bağ nedeniyle de Antalya turizminin sıra dışı duraklarından biri. Bölge aynı zamanda Likya Yolu'nun Çıralı-Chimaera güzergâhıyla bağlantılı konumda bulunuyor.
GAZIN BÜYÜK BÖLÜMÜ METAN
Yanartaş üzerine farklı yıllarda yapılan bilimsel ölçümler, yerden çıkan gazın büyük bölümünün metandan oluştuğunu gösteriyor. 2011'de yayımlanan ve Çıralı'daki gaz çıkışlarını inceleyen araştırmada gazın yaklaşık yüzde 87'sinin metan, yaklaşık yüzde 10'unun ise hidrojen olduğu belirlendi. Çalışmada azot, karbondioksit ve daha ağır hidrokarbonların da daha düşük oranlarda bulunduğu kaydedildi.
Türkiye Jeoloji Bülteni'nde 2025'te yayımlanan ve TPAO Ar-Ge Merkezi analizlerine de yer veren bir başka çalışmada ise Çıralı gazında yaklaşık yüzde 83 metan, yüzde 4,8 hidrojen ve yüzde 9,6 azot ölçüldü. Araştırmalar arasındaki oran farklılıkları, Yanartaş'ın uzun yıllardır farklı örnekleme dönemleri ve yöntemlerle incelendiğini gösteriyor.
2026 ARAŞTIRMASI DAHA KARMAŞIK BİR TABLO ÇİZDİ
Yanartaş hakkındaki bilimsel tartışmaya Ağustos 2026'da yayımlanan yeni bir çalışma da eklendi. Süleyman Demirel Üniversitesi'nden Murat Şentürk'ün Çıralı'daki dört yeni gaz çıkışından alınan örnekleri önceki verilerle birlikte değerlendirdiği araştırmada, yeni örneklerde metan oranı yüzde 85,5 ile yüzde 91,6 arasında, hidrojen oranı ise yüzde 2,6 ile yüzde 5,3 arasında ölçüldü.
Araştırma, Çıralı sistemini yalnızca “abiyojenik metan” şeklinde tanımlamanın mevcut verileri bütünüyle karşılamadığına işaret ediyor. Bilimsel değerlendirmeye göre sistemde derin kökenli termojenik hidrokarbon katkısı, serpantinleşmeyle ilişkili hidrojen üretimi ve daha sığ seviyelerde gerçekleşebilecek farklı jeokimyasal ya da mikrobiyal süreçler birlikte rol oynuyor olabilir. Çalışmanın yazarları, gazın oluşum mekanizmasını kesin biçimde ayırabilmek için zamana bağlı yeni örneklemeler, izotop analizleri ve ek mineralojik çalışmalar gerektiğini vurguluyor.
KAYALAR VE FAYLAR GAZA YOL AÇIYOR
Yanartaş, Tekirova Ofiyoliti olarak bilinen jeolojik birimin serpantinleşmiş ultramafik kayaçları üzerinde bulunuyor. Bilimsel araştırmalara göre gaz, kayaçlardaki kırıklar ve faylarla ilişkili geçirgen hatlardan yüzeye ulaşabiliyor. Su ile belirli mineraller arasındaki serpantinleşme tepkimeleri hidrojen üretebilirken, metanın oluşumu ve bölgeye taşınması konusunda birden fazla süreç üzerinde duruluyor.
Bu nedenle Yanartaş'taki alevlerin bilimsel açıklaması “yer altından metan çıkıyor ve oksijenle buluşunca yanıyor” cümlesinden daha ayrıntılı bir jeolojik tabloya dayanıyor. Yüzeye ulaşan yanıcı gazın tutuşması alevleri oluştururken, gaz karışımının hangi oranlarda ve hangi süreçlerle meydana geldiği araştırmaların konusu olmayı sürdürüyor.
ANTİK ÇAĞIN KİMERA EFSANESİ HÂLÂ YAŞIYOR
Bilim insanları gazın kimyasını ve jeolojik kökenini araştırırken Yanartaş'ın binlerce yıllık mitolojik anlatısı da varlığını koruyor. Antik Yunan mitolojisindeki Kimera; aslan, keçi ve yılan özellikleri taşıyan, ateş püskürten bir yaratık olarak anlatılıyor. Efsaneye göre Bellerophontes, kanatlı at Pegasus'un yardımıyla Kimera'yı yeniyor. Çıralı'da yerden yükselen alevler ise yüzyıllar boyunca bu anlatıyla ilişkilendiriliyor.
Yanartaş'ın çok eski dönemlerden beri bilindiğine ilişkin tarihsel dayanaklar da bulunuyor. Bilimsel literatürde, MS 1. yüzyılda yaşamış Romalı doğa bilimci Plinius'un anlatıları gerekçe gösterilerek Çıralı'daki gaz çıkışlarının en az yaklaşık 2 bin yıldır aktif olduğu belirtiliyor. Bazı akademik çalışmalar bölgedeki gaz oluşumlarının yaklaşık 2 bin 500 yıldır bilindiğini de aktarıyor.
ALEVLERİN NE ZAMAN SÖNECEĞİ BİLİNMİYOR
Yanartaş'ın gelecekte ne kadar süre daha yanacağını kesin biçimde söylemek ise mümkün değil. Gaz çıkışının bin yıl daha kesin olarak süreceği yönündeki ifadeler bilimsel bir takvim niteliği taşımıyor. Mevcut çalışmalar, Çıralı'da kalıcı ve güçlü bir doğal gaz çıkış sisteminin bulunduğunu ortaya koyarken rezervin tam büyüklüğü ve alevlerin ne zaman sona ereceği konusunda kesin bir tarih vermiyor.
Antik çağın Kimera anlatısıyla modern jeokimya araştırmalarını aynı noktada buluşturan Yanartaş, böylece Antalya'nın hem doğal hem arkeolojik hem de bilimsel açıdan en sıra dışı alanlarından biri olmayı sürdürüyor.
