Antalya’nın Manavgat ilçesindeki Denizyaka kumsalında faaliyet gösteren 5 yıldızlı bir otelin, caretta caretta türü deniz kaplumbağalarının yuvalama alanında koruma kriterlerine aykırı uygulamalar yaptığı tespit edildi. Sahadaki incelemelerde kumulların kazılarak başka bölgelere taşındığı, oluşan çukurların ise çöp ve çeşitli atıklarla doldurulduğu belirlendi. Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) ile TUI Care Foundation iş birliğinde yürütülen Kaplumbağa Dostu Turizm Sertifikası programı kapsamında otelin sertifikası iptal edildi.
SERTİFİKA 2026 YAZ SEZONU BAŞINDA İPTAL EDİLDİ
EKAD’ın verdiği bilgiye göre tesis, 2024 yılında Kaplumbağa Dostu Turizm Sertifikası programına dahil oldu ve gerekli çalışmaların ardından Mayıs 2026’da sertifika almaya hak kazandı. Ancak otelin yılın başlarında satış yoluyla el değiştirmesinin ardından program kapsamında uygulanması gereken koruma kriterlerinin sürdürülemediği belirtildi. Saha ekiplerinin tespit ettiği eksikliklerin yönetime bildirilmesine rağmen gerekli düzenlemelerin yapılmaması üzerine sertifika 2026 yaz sezonunun başında iptal edildi.
İhlallerin yalnızca kumul alanlara müdahaleyle sınırlı olmadığı aktarıldı. Kumsalın kullanım biçimi, deniz kaplumbağalarının yuvalama alanlarının korunması, şezlong ve diğer plaj ekipmanlarının yerleşimi ile gece aydınlatmasının kontrolü konusunda da sorunlar belirlendi. EKAD, sertifika sisteminin yalnızca belge alınan tarihte yerine getirilen şartlara değil, kriterlerin tesis faaliyetleri boyunca devam ettirilmesine dayandığını vurguluyor.
KAPLUMBAĞA DOSTU OTELLER 40'I AŞKIN KRİTERLE DEĞERLENDİRİLİYOR
TUI Care Foundation’ın uluslararası Turtle Aid programında kıyı tesisleri için geliştirilen sistem, 40’ı aşkın kriter üzerinden turizm faaliyetlerinin deniz kaplumbağaları üzerindeki etkisini azaltmayı amaçlıyor. Programda plaj ve yuvalama alanı yönetimi, gece aydınlatmasının kontrolü, mekanik plaj temizliği uygulamaları, çalışan ve misafirlerin bilinçlendirilmesi ile çevre eğitimi gibi başlıklar değerlendiriliyor. Antalya’daki proje kapsamında da yuvalama bölgelerinin belirlenmesi, kumsalların düzenli izlenmesi ve turizm işletmelerinin koruma çalışmalarına katılması öngörülüyor.
GECE AYDINLATMASI YAVRULAR İÇİN KRİTİK RİSK
Caretta carettalar açısından turizm bölgelerindeki en önemli sorunlardan biri yapay ışık. Yumurtadan çıkan yavrular doğal koşullarda deniz yönündeki aydınlığı takip ederek suya ulaşırken otel, restoran, yol ve plajlardan gelen güçlü yapay ışıklar yönlerini değiştirebiliyor. Bu nedenle yuvalama kumsallarında denize yönelen ışıkların azaltılması, gerekli noktalarda kaplumbağa dostu kırmızı aydınlatma kullanılması ve ışığın perdeleme yöntemleriyle kumsala ulaşmasının engellenmesi koruma çalışmalarının temel uygulamaları arasında bulunuyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi yönetim planında da deniz kaplumbağalarının üreme döneminde yapay ışığın mümkün olduğunca azaltılması, mevcut aydınlatmaların kırmızı renge çevrilmesi veya perdeleme yapılması öngörülüyor. Resmi koruma yaklaşımında uygulama ve denetimlerin ilgili kamu kurumlarının koordinasyonunda yürütülmesi esas alınıyor. Böylece turizm faaliyetlerinin devam ettiği kıyılarda hem plaj kullanımı hem de doğal yaşamın korunması birlikte yönetilmeye çalışılıyor.
ŞEZLONGLAR VE PLAJ EKİPMANLARI YUVALARI ENGELLEYEBİLİYOR
Yuvalama kumsallarında yalnızca ışık değil, gündüz kullanılan plaj ekipmanları da önem taşıyor. Şezlong, şemsiye, masa ve benzeri ekipmanların uygun olmayan alanlara yerleştirilmesi dişi kaplumbağaların yumurtlama noktasına ulaşmasını güçleştirebildiği gibi yavruların denize ilerlediği güzergâhlarda da engel oluşturabiliyor. Kaplumbağa Dostu Turizm uygulamalarında bu nedenle ekipmanların belirlenen kurallara uygun biçimde düzenlenmesi, yavruların denize ulaşacağı koridorların açık bırakılması ve kumul yapısının bozulmaması isteniyor.
ANTALYA KIYILARI AKDENİZ İÇİN ÖNEM TAŞIYOR
Antalya sahilleri, Akdeniz’de deniz kaplumbağalarının önemli üreme bölgeleri arasında bulunuyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kayıtlarında Belek, Kızılot ve Demirtaş dahil Antalya kıyılarındaki birçok bölüm deniz kaplumbağası yuvalama alanı olarak yer alıyor. Denizyaka’nın da içinde bulunduğu Manavgat kıyıları, yoğun turizm faaliyetleri ile hassas kıyı ekosistemlerinin aynı bölgede buluşması nedeniyle koruma çalışmalarının önem kazandığı alanlardan biri.
EKAD, Lara kumullarından Kızılot’a uzanan yaklaşık 65 kilometrelik sahil şeridinde 30 yılı aşkın süredir Deniz Kaplumbağalarını Koruma Projesi yürütüyor. Çalışmalar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı iş birliğiyle sürdürülürken yuvaların tespiti ve korunmasının yanı sıra sahildeki insan faaliyetlerinin oluşturduğu risklerin azaltılması da hedefleniyor.
TURİZM VE DOĞA KORUMA AYNI KIYIYI PAYLAŞIYOR
Antalya gibi turizm hareketliliğinin yoğun olduğu destinasyonlarda deniz kaplumbağalarının korunması, otellerin günlük işletme düzenini de doğrudan ilgilendiriyor. TUI Care Foundation’ın Antalya projesinde plaj kullanımının yönetilmesi, ışık kirliliğinin azaltılması, yuvalama alanlarının düzenli izlenmesi ve otel çalışanları ile turistlerin bilinçlendirilmesi temel çalışma alanları arasında gösteriliyor. Benzer Kaplumbağa Dostu Turizm modeli yalnızca Türkiye’de değil, deniz kaplumbağalarının turistik kumsallarda yuvaladığı İtalya ve Yunanistan gibi Akdeniz ülkelerinde de uygulanıyor.
SERTİFİKALI OTEL SAYISI ÜÇE DÜŞTÜ
Kaynakta paylaşılan bilgilere göre bugüne kadar program kapsamında 4 otele verilen Kaplumbağa Dostu Turizm Sertifikası'ndan birinin iptal edilmesiyle Türkiye’de bu belgeyi taşıyan otel sayısı 3’e düştü. Dünya genelinde ise 31 otelin sertifikaya sahip olduğu belirtildi. Sertifikasyon modeli, turizm işletmelerinin yalnızca belirli bir tarihte şartları karşılamasını değil, deniz kaplumbağalarının yuvalama dönemleri boyunca koruma uygulamalarını işletme faaliyetlerinin kalıcı bir parçası haline getirmesini hedefliyor.
KIYIDA ATIK VE KUMUL MÜDAHALESİNDEN KAÇINILMALI
Deniz kaplumbağalarının yuvaladığı sahillerde kumun kazılması, doğal kumul yapısının değiştirilmesi, atık bırakılması, yuvaların çevresinde araç veya ağır ekipman kullanılması ve gece saatlerinde yoğun ışık oluşturulması habitat üzerinde baskı yaratabiliyor. Otellerin yanı sıra plaj kullanıcılarının da işaretlenmiş yuvalara yaklaşmaması, koruma kafeslerine müdahale etmemesi, kumsalda çöp bırakmaması ve yavru kaplumbağaları gördüklerinde onları elle denize taşımak yerine sahadaki yetkili koruma ekiplerinin yönlendirmelerine uyması gerekiyor. Denizyaka’daki sertifika iptali de turizm tesislerine verilen çevre belgelerinin yalnızca tanıtım amacı taşıyan bir unvan olmadığını, koruma kriterlerinin sahada sürekli uygulanmasının beklendiğini ortaya koydu.
