Mustafa Kemal Atatürk ne zaman ve nerede doğdu?
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Osmanlı Devleti'ne bağlı Selanik'te (bugünkü Yunanistan sınırları içinde) dünyaya geldi. Babası Ali Rıza Efendi, annesi ise Zübeyde Hanım'dır. Kardeşlerinin büyük bölümü küçük yaşta hayatını kaybederken, kız kardeşi Makbule Atadan uzun yıllar yaşamını sürdürdü. (Kültür ve Turizm Bakanlığı)
Eğitim hayatı
İlk eğitimine mahalle mektebinde başlayan Mustafa Kemal, daha sonra çağdaş eğitim veren Şemsi Efendi Mektebi'ne geçti. Babasının vefatının ardından bir süre dayısının çiftliğinde yaşadıktan sonra eğitimine devam etti.
Askerlik mesleğini seçen Mustafa Kemal;
Selanik Askerî Rüştiyesi,
Manastır Askerî İdadisi,
İstanbul Harp Okulu,
Harp Akademisi'nde eğitim gördü.
Matematik öğretmeni Mustafa Bey, üstün başarısı nedeniyle adına "Kemal" ismini ekledi ve o tarihten itibaren "Mustafa Kemal" olarak anılmaya başlandı. 1905 yılında Harp Akademisi'nden Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu. (rdb.meb.gov.tr)
Askerî kariyeri
Mustafa Kemal, mezuniyetinin ardından Şam'da 5. Ordu'da göreve başladı. Daha sonra Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı'nda çeşitli cephelerde görev aldı.
Onu uluslararası ölçekte tanınan bir komutan haline getiren gelişme ise 1915 Çanakkale Savaşı oldu. Anafartalar ve Conkbayırı'ndaki başarılı savunmasıyla İtilaf Devletleri'nin boğazları geçmesini engelledi. Çanakkale'de söylediği kabul edilen "Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum." sözü, savaş tarihinin en bilinen ifadelerinden biri haline geldi. (Kültür ve Turizm Bakanlığı)
Çanakkale'nin ardından Doğu Cephesi'nde Rus kuvvetlerine karşı mücadele etti; Muş ve Bitlis'in geri alınmasında önemli rol oynadı. Daha sonra Suriye-Filistin Cephesi'nde görev yaptı. (Kültür ve Turizm Bakanlığı)
Milli Mücadele'nin başlaması
Mondros Mütarekesi'nin ardından Anadolu'nun işgale uğraması üzerine Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Milli Mücadele'yi başlattı.
Ardından yayımlanan:
Amasya Genelgesi,
Erzurum Kongresi,
Sivas Kongresi,
bağımsızlık mücadelesinin temel siyasi belgeleri oldu.
23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı ve Mustafa Kemal Meclis Başkanı seçildi. Böylece milli egemenliğe dayalı yeni yönetim anlayışı hayata geçirildi. (Atatürk Sitesi)
Kurtuluş Savaşı'nın başkomutanı
Mustafa Kemal, Kurtuluş Savaşı boyunca hem siyasi hem askeri liderliği üstlendi.
Önemli savaşlar arasında;
I. İnönü Muharebesi,
II. İnönü Muharebesi,
Sakarya Meydan Muharebesi,
Büyük Taarruz,
Başkomutanlık Meydan Muharebesi
yer aldı.
Sakarya Zaferi'nin ardından TBMM tarafından Mareşal rütbesi ile Gazi unvanı verildi. Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlanması üzerine Yunan ordusu Anadolu'dan çıkarıldı ve Lozan Antlaşması'nın yolu açıldı. (Atatürk Sitesi)
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı
29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi.
Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı seçildi ve 10 Kasım 1938'deki vefatına kadar bu görevi sürdürdü. (Atatürk Sitesi)
Atatürk inkılapları
Cumhuriyet'in ilanından sonra Atatürk, devletin çağdaşlaşması amacıyla çok sayıda reform gerçekleştirdi.
Başlıca inkılapları şunlardır:
Saltanatın kaldırılması (1922)
Cumhuriyet'in ilanı (1923)
Halifeliğin kaldırılması (1924)
Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim birliğinin sağlanması
Medeni Kanun'un kabulü
Tekke ve zaviyelerin kapatılması
Harf İnkılabı ve Latin alfabesine geçiş
Soyadı Kanunu
Kıyafet düzenlemeleri
Ölçü ve takvim sistemlerinin yenilenmesi
Kadınlara belediye seçimlerinde (1930), muhtarlık seçimlerinde (1933) ve milletvekili seçimlerinde (1934) seçme ve seçilme hakkı tanınması. (Millî Eğitim Bakanlığı)
Dış politika anlayışı
Atatürk döneminde Türkiye'nin dış politikasının temel ilkesi "Yurtta sulh, cihanda sulh" anlayışı oldu.
Bu dönemde Türkiye;
Lozan Antlaşması sonrası uluslararası ilişkilerini geliştirdi,
Balkan Antantı'nın kurulmasına katkı sağladı,
Sadabat Paktı'na katıldı,
Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını yeniden kazandı,
Hatay'ın Türkiye'ye katılması sürecini başlattı. (Millî Eğitim Bakanlığı)
Yazdığı eserler
Mustafa Kemal Atatürk yalnızca asker ve devlet adamı değil, aynı zamanda yazardı.
Başlıca eserleri arasında:
Nutuk (Söylev) (1927)
Geometri
Medeni Bilgiler
Zabit ve Kumandan ile Hasbihâl
Cumalı Ordugâhı
Taktik Tatbikat Gezisi
bulunmaktadır. Özellikle Nutuk, 1919-1927 yılları arasındaki Milli Mücadele ve Cumhuriyet'in kuruluş sürecini kendi anlatımıyla aktardığı temel tarih kaynaklarından biri kabul edilmektedir. (Atatürk Ansiklopedisi)
Vefatı
Mustafa Kemal Atatürk, uzun süredir mücadele ettiği siroz hastalığı nedeniyle 10 Kasım 1938 saat 09.05'te, İstanbul Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti.
Naaşı ilk olarak Ankara Etnografya Müzesi'ne konuldu. 1953 yılında ise Anıtkabir'e nakledildi ve bugün ziyaretçiler tarafından burada anılmaktadır. (Atatürk Sitesi)
Mustafa Kemal Atatürk'ün mirası
Mustafa Kemal Atatürk, bağımsızlık mücadelesindeki liderliği ve Cumhuriyet'in kuruluşundaki rolüyle Türkiye tarihinin en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir. Eğitimden hukuka, ekonomiden sosyal yaşama kadar birçok alanda gerçekleştirdiği reformlar, Türkiye'nin modern devlet yapısının şekillenmesinde belirleyici olmuştur.
Bugün Atatürk'ün adı; Türkiye Cumhuriyeti'nin temel değerleri, milli egemenlik anlayışı ve çağdaşlaşma hedefiyle özdeşleşmeye devam etmektedir. Ayrıca doğduğu ev Selanik'te müze olarak korunurken, Ankara'daki Anıtkabir her yıl milyonlarca ziyaretçiyi ağırlamaktadır. (Millî Eğitim Bakanlığı)
