Süleyman Hilmi Tunahan, Osmanlı'nın son döneminde yetişen din âlimlerinden biri olarak tanındı. 1888'de doğan Tunahan'ın çevresinde oluşan dini eğitim hareketi, ölümünden sonra "Süleymancılar" adıyla anılan geniş bir yapıya dönüştü.
Süleyman Hilmi Tunahan'ın adı, Türkiye'deki dini cemaatlerin tarihi araştırılırken sık karşılaşılan isimlerden biri. Özellikle Kur'an eğitimi üzerine yürüttüğü çalışmalar, sonraki yıllarda onun adıyla anılacak dini yapının temelini oluşturdu.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Tunahan'ı "son dönem din âlimi ve Nakşibendî-Müceddidî şeyhi" olarak tanımlıyor.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN NEREDE VE NE ZAMAN DOĞDU?
Süleyman Hilmi Tunahan, 1888 yılında bugün Bulgaristan sınırları içinde bulunan Silistre bölgesindeki Ferhatlar köyünde dünyaya geldi.
Babası Osman Fevzi Efendi, Silistre'deki Hacı Ahmed Paşa Medresesi'nde müderrislik yaptı. Tunahan böylece dini eğitim geleneğinin bulunduğu bir aile ortamında yetişti. Daha sonraki yıllarda "Hocazâde" lakabıyla da anıldı ve Soyadı Kanunu'nun ardından Tunahan soyadını aldı.
Eğitim hayatını İstanbul'da sürdüren Tunahan, Osmanlı'nın son yıllarındaki medrese sisteminde yetişti. Hayatının ilerleyen döneminde ise özellikle dini eğitim ve talebe yetiştirme çalışmalarına ağırlık verdi.
CUMHURİYET DÖNEMİNDE VAAZ VERMEYE BAŞLADI
Tunahan'ın faaliyetleri Cumhuriyet'in ilk yıllarında farklı bir döneme girdi. 1924'te Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabul edilmesi ve medreselerin kapatılması, geleneksel dini eğitim sistemini büyük ölçüde değiştirdi.
1938'den itibaren İstanbul'da vaizlik yapan Tunahan; Doğancılar, Aziz Mahmud Hüdâyî ve Yağkapanı gibi camilerin ardından Şehzadebaşı, Süleymaniye, Sultanahmet ve Beyazıt camilerinde vaaz verdi.
TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki biyografisine göre aynı yıllarda bazı cami odaları ve evlerde ders halkaları oluşturdu. 1939 ve 1944 yıllarında güvenlik birimlerince sorgulandı, 1943 yılında ise vaizlik belgesi geri alındı.
İLK YATILI KUR'AN KURSU 1951'DE AÇILDI
Tunahan'ın çevresindeki dini eğitim hareketinin kurumsallaşmasında 1950'li yıllar belirleyici oldu.
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Tunahan, 1951 yılında Üsküdar Çamlıca'da yaklaşık 25 öğrenciyle ilk yatılı Kur'an kursunu açtı. Ardından kendi evinin müştemilatında ve Çamlıca çevresinde kiralanan evlerde yeni ders grupları oluşturdu.
İstanbul'un Vefa semtindeki Taştekneler Camii'nde imam ve müezzinlere, Eyüp Topçular Camii çevresinde ise farklı şehirlerden gelen öğrencilere ders verdi.
Yetiştirdiği öğrencilerin bir bölümünü Diyanet İşleri Başkanlığı'nın sınavlarına yönlendirdi. Bu öğrenciler arasında daha sonra müftü, vaiz, imam ve Kur'an kursu öğreticisi olarak görev yapanlar oldu.
"SÜLEYMANCILAR" ADI NEREDEN GELİYOR?
Bugün kamuoyunda Süleymancılar olarak bilinen yapı, adını Süleyman Hilmi Tunahan'dan alıyor. TDV İslâm Ansiklopedisi de "Süleymancılık" maddesini doğrudan Tunahan'ın biyografisine yönlendiriyor.
Ancak yapının bugünkü anlamıyla tek bir tarihte kurulmuş klasik bir dernek veya siyasi örgüt gibi değerlendirilmesi tarihsel açıdan yanıltıcı olabilir. Hareketin temelleri Tunahan'ın dini eğitim çalışmalarına dayanırken, özellikle 1951'de başlayan yatılı Kur'an kursları sonraki yapılanmanın belirgin aşamalarından biri oldu.
Tunahan'ın çevresinde yetişen öğrenciler daha sonra bu eğitim modelini farklı kentlere taşıdı.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN NE ZAMAN ÖLDÜ?
Süleyman Hilmi Tunahan, 16 Eylül 1959'da İstanbul'da hayatını kaybetti.
Fatih Camii haziresine defnedilmesi gündeme geldi ancak gerekli süreç sonuçlanmadı. Tunahan daha sonra İstanbul'daki Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.
Ölümüyle birlikte çevresinde oluşan dini hareket sona ermedi. Yönetim sonraki yıllarda ailesi ve yakın çevresindeki isimler üzerinden devam etti.
TUNAHAN'DAN SONRA CEMAATİN BAŞINA KİMLER GEÇTİ?
Tunahan'ın 1959'daki ölümünün ardından yapının önde gelen ismi damadı Kemal Kacar oldu.
Kacar döneminde eğitim faaliyetleri dernekler ve öğrenci yurtları üzerinden daha kurumsal bir yapıya kavuştu. 1966 yılında Kur'an Kursları Kurma, Koruma ve İdame Ettirme Dernekleri Federasyonu oluşturuldu. 1970'li yıllardan itibaren öğrenci yurtlarının yanı sıra Avrupa'daki Türk toplumuna yönelik faaliyetler de genişledi. Sözcü'nün derlediği bilgilere göre Almanya'daki çalışmalar özellikle 1974 sonrasında hız kazandı.
Kemal Kacar'ın 2000 yılında ölümünden sonra liderliği Tunahan'ın torunu Arif Ahmet Denizolgun devraldı.
Denizolgun'un 2016'daki ölümünün ardından ise yapının yönetiminde Alihan Kuriş öne çıktı.
SÜLEYMANCILARIN FAALİYETLERİ NASIL YAYILDI?
Tunahan döneminde ağırlıklı olarak Kur'an öğretimi ve talebe yetiştirmeye dayanan hareket, sonraki yıllarda öğrenci yurtları, dernekler, vakıflar ve çeşitli kuruluşlar üzerinden genişledi.
Türkiye dışındaki yapılanma da özellikle Avrupa'ya giden Türk işçilerin sayısının arttığı 1970'li yıllarda hızlandı.
Sözcü'nün aktardığı geçmiş dönem verilerine göre 2017 itibarıyla yapıyla bağlantılı yaklaşık 900 dernek, 1.300 yurt ve pansiyon, 20 civarında vakıf ve 30'dan fazla şirket bulunduğu ileri sürülüyordu. Bu rakamların 2017'ye ait olduğu ve 2026 yılı için güncel bir envanter olarak kabul edilemeyeceği özellikle belirtilmeli.
Ağustos 2026 itibarıyla kamuya açık ve güvenilir kaynaklarda yapının Türkiye ve yurt dışındaki toplam öğrenci, yurt, dernek ve ekonomik kuruluş sayısını tek başına doğrulayabilecek güncel, kapsamlı bir resmi veri seti bulunmuyor.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN'IN BİYOGRAFİSİ
Doğum: 1888
Doğum yeri: Ferhatlar köyü, Silistre/Razgrad bölgesi
Babası: Osman Fevzi Efendi
Mesleği: Din âlimi, vaiz
Dini geleneği: Nakşibendî-Müceddidî
İlk yatılı Kur'an kursu: 1951, Çamlıca
Ölüm: 16 Eylül 1959
Mezarı: Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul
Kendisinden sonra öne çıkan isim: Kemal Kacar
Süleyman Hilmi Tunahan'ın yaklaşık bir asır önce başlayan dini eğitim faaliyetleri, onun ölümünden sonra kurumsallaşarak Türkiye'nin en bilinen dini cemaat yapılanmalarından birinin ortaya çıkmasına zemin hazırladı. Günümüzde "Süleymancılar" adıyla bilinen hareketin tarihini anlamak için de Tunahan'ın özellikle 1930'lu yıllardan 1959'daki ölümüne kadar yürüttüğü Kur'an eğitimi ve talebe yetiştirme faaliyetleri temel dönemi oluşturuyor.
Kaynaklar: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Süleyman Hilmi Tunahan biyografi kaynakları
