İçeriğe geç
PusnetPUSNET
Keşfetİl HaberleriSon DakikaDünyaGündemAsayişEkonomiSporKültür-SanatÇevreEğitimSağlıkYaşamMagazinBiyografiTeknolojiGenelTurizmSiyasetTakip Edilenlerİletişim

Yasal ve Destek

Yayın İlkeleriKullanım KılavuzuKullanım ŞartlarıGizlilik PolitikasıÇerez PolitikasıKVKKZiyaretçi AydınlatmaHata / İstek BildirRSS BeslemesiAtom Beslemesi

Küresel Topluluğu Birlikte Büyütelim

Doğru bilgi, güçlü topluluk. Haberini paylaş, sesini duyur.

Hemen Paylaş
Ana Sayfa›Biyografi›Osmanlı modernleşmesinin dönüm noktasında II. Mahmud
Biyografi

Osmanlı modernleşmesinin dönüm noktasında II. Mahmud

Pusnet
Pusnet
@pusnet

Paylaşıldı: 31.08.2026 04:59

Güncellendi: 31.08.2026 04:59

Osmanlı modernleşmesinin dönüm noktasında II. Mahmud

II. Mahmud, 20 Temmuz 1785’te İstanbul’da doğan, 28 Temmuz 1808’de Osmanlı tahtına çıkan ve 1 Temmuz 1839’daki ölümüne kadar yaklaşık 31 yıl hüküm süren 30. Osmanlı padişahı ve 109. İslam halifesidir. Babası I. Abdülhamid, annesi Nakşidil Sultan’dır. “Adlî” mahlasını kullanan II. Mahmud’un saltanatı; Sırp ve Yunan ayaklanmaları, Osmanlı-Rus savaşları, Navarin’de Osmanlı-Mısır donanmasının imha edilmesi ve Kavalalı Mehmed Ali Paşa krizi gibi devletin geleceğini doğrudan etkileyen gelişmelerle geçti. Aynı dönemde merkezî idareyi güçlendiren, askerî sistemi değiştiren, yeni eğitim kurumları kuran ve bürokrasiyi yeniden şekillendiren kapsamlı reformlar gerçekleştirdi. Bu nedenle II. Mahmud dönemi, III. Selim’in Nizam-ı Cedid girişimleri ile 1839’da başlayan Tanzimat dönemi arasında belirleyici bir geçiş aşaması kabul edilir. Tanzimat reformlarının önemli bölümü, II. Mahmud döneminde oluşturulan kurum ve uygulamaların üzerinde yükseldi. Tübitak Ansiklopedi+1

II. Mahmud’un şehzadelik yılları nasıl geçti?

Şehzade Mahmud, henüz dört yaşındayken babası I. Abdülhamid’i kaybetti. 1789’da tahta çıkan III. Selim’in çocuğu bulunmadığından, III. Selim hem Mahmud’un hem de ağabeyi Şehzade Mustafa’nın eğitimiyle yakından ilgilendi. Topkapı Sarayı’ndaki Şehzadegân Mektebi’nde geleneksel saray eğitimi alan Mahmud, aynı zamanda III. Selim’in siyaset, diplomasi ve devletin karşı karşıya bulunduğu sorunlara ilişkin görüşlerinden etkilendi. III. Selim’in askerî ve idarî sistemi değiştirmek amacıyla yürüttüğü Nizam-ı Cedid reformlarını genç yaşta gözlemlemesi, Mahmud’un ileride uygulayacağı daha kapsamlı yenilikleri anlamak açısından önemlidir. III. Selim’in reformlarının yeniçeri ve çeşitli çıkar çevrelerinin muhalefetiyle karşılaşması da II. Mahmud’a yeniliklerin ancak güçlü bir merkezî otoriteyle uygulanabileceğini gösteren tarihî bir tecrübe oluşturdu.

II. Mahmud yalnızca siyaset ve askerlikle ilgilenen bir şehzade değildi. III. Selim dönemindeki güçlü saray musikisi çevresinden etkilendi; tambur çaldı, ney üfledi ve besteler yaptı. Hat sanatında Kebecizâde Mehmed Vasfî Efendi’den sülüs ve nesih dersleri aldı, 1807’de yazdığı hilye ile icazet kazandı. “Adlî” mahlasıyla şiirler de kaleme aldı. Topçuluğa özel ilgi gösterdiği, bu konuda bir risale yazdığı ve Sadabad çevresinde top atış talimleri yaptığı aktarılır. Sanat, musiki, hat ve askerî tekniklere uzanan bu eğitim ortamı, onun hükümdarlığında geleneksel saray kültürünü tamamen terk etmeden Avrupa’daki yeni kurum ve tekniklerden yararlanmaya çalışan yaklaşımında da görüldü.

II. Mahmud tahta nasıl çıktı?

II. Mahmud’un tahta çıkışı Osmanlı tarihinin en dramatik saray krizlerinden biri sırasında gerçekleşti. Kabakçı Mustafa İsyanı’nın ardından III. Selim 1807’de tahttan indirilmiş ve yerine IV. Mustafa geçirilmişti. III. Selim yanlısı reformcular ise Rusçuk ayanı Alemdar Mustafa Paşa’nın çevresinde toplandı. Alemdar, yaklaşık 15 bin kişilik kuvvetiyle 28 Temmuz 1808’de İstanbul’a gelerek III. Selim’i yeniden tahta çıkarmak istedi. Bunun üzerine IV. Mustafa, hanedanın diğer erkek üyeleri olan III. Selim ile Şehzade Mahmud’un öldürülmesini emretti. III. Selim öldürüldü; Mahmud ise sarayda kendisini öldürmeye gelenlerden kurtarıldı. Anlatıya göre Cevri Kalfa saldırganların yüzlerine kül atarak zaman kazandırdı, Şehzade Mahmud da sarayın damından geçirilerek güvenli bölgeye ulaştırıldı. III. Selim’in öldüğünün anlaşılması üzerine Alemdar Mustafa Paşa, Mahmud’u padişah ilan ettirdi.

Tahta çıkan II. Mahmud, Alemdar Mustafa Paşa’yı sadrazamlığa getirdi. Alemdar’ın öncülüğünde merkezî yönetim ile taşradaki güçlü ayanlar arasında 1808’de Sened-i İttifak adıyla bilinen belge ortaya çıktı. Ancak Alemdar’ın sadrazamlığı uzun sürmedi. Kasım 1808’de yeniçerilerin başlattığı ayaklanma sırasında Alemdar Mustafa Paşa öldü. Aynı kriz sırasında IV. Mustafa da yeniden tahta geçirilmesi ihtimalinin ortadan kaldırılması amacıyla öldürüldü. Böylece II. Mahmud, Osmanlı Hanedanı’nın hayatta kalan tek yetişkin erkek üyesi konumuna geldi. Saltanatının ilk yıllarında yeniçerilere karşı hemen kesin bir tasfiyeye girişmek yerine, merkezî otoriteyi aşamalı biçimde güçlendirmeyi ve uygun koşullar oluşuncaya kadar reformları daha ihtiyatlı yürütmeyi tercih etti.

Saltanatında hangi büyük krizlerle karşılaştı?

II. Mahmud’un hükümdarlığı, Osmanlı Devleti’nin Balkanlar ve Doğu Akdeniz’de ciddi toprak ve otorite kayıpları yaşadığı bir dönemdi. Tahta çıktığında Sırp isyanı devam ediyordu. Yunan İsyanı ise 1821’de başladı ve kısa sürede uluslararası bir meseleye dönüştü. Osmanlı yönetimi isyanı bastırmak amacıyla Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’dan yardım aldı; Mehmed Ali Paşa’nın oğlu İbrahim Paşa komutasındaki Mısır kuvvetleri Mora’da önemli askerî başarılar kazandı. Buna karşılık İngiltere, Fransa ve Rusya’nın müdahalesi giderek arttı. 20 Ekim 1827’deki Navarin Deniz Muharebesi’nde müttefik devletlerin donanmaları Osmanlı-Mısır donanmasını ağır biçimde tahrip etti. Ardından başlayan 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı, Edirne Antlaşması’yla sona erdi. Yunanistan’ın bağımsızlığı ise takip eden diplomatik süreç içinde uluslararası olarak kabul edildi. Böylece II. Mahmud, merkezî devleti yeniden kurmaya çalışırken milliyetçilik hareketleri ve Avrupa güçlerinin müdahaleleriyle aynı anda mücadele etmek zorunda kaldı.

Saltanatının son yıllarındaki en ağır sorunlardan biri de Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın merkezî yönetime karşı güç kazanmasıydı. Yunan İsyanı sırasında yaptığı askerî yardım karşılığında beklentileri karşılanmayan Mehmed Ali Paşa’nın kuvvetleri Suriye’ye ilerledi; İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusu Osmanlı kuvvetlerini yenerek Anadolu içlerine kadar ulaştı. 1832’deki Konya Muharebesi’nden sonra Mısır ordusunun Kütahya’ya kadar ilerlemesi İstanbul’da ciddi kaygı yarattı. II. Mahmud, Rusya’dan askerî destek almak zorunda kaldı ve 1833’te Hünkâr İskelesi Antlaşması imzalandı. Aynı yıl Kütahya düzenlemesiyle geçici bir uzlaşma sağlansa da mücadele sona ermedi. 24 Haziran 1839’daki Nizip Muharebesi’nde Osmanlı ordusu yeniden yenildi. II. Mahmud bu yenilginin haberinin İstanbul’a ulaşmasından kısa süre önce, 1 Temmuz 1839’da hayatını kaybetti. Mısır meselesi oğlu Abdülmecid döneminde Avrupa devletlerinin müdahalesiyle çözüme bağlandı.

II. Mahmud hangi reformları gerçekleştirdi?

II. Mahmud’un en köklü adımı askerî alanda geldi. III. Selim’in Nizam-ı Cedid ordusunun ortadan kaldırılmasından sonra yeniçerilerin reformlara karşı oluşturduğu direnç devam ediyordu. Padişah, yıllarca süren hazırlığın ardından 1826’da yeni bir askerî teşkilatlanma girişiminde bulundu. Yeniçerilerin buna karşı ayaklanması üzerine merkezî kuvvetler harekete geçirildi ve Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. Osmanlı kaynaklarında bu gelişme “Vak’a-i Hayriye” olarak anıldı. Ocağın yerine 7 Temmuz 1826’da Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye adlı yeni ordu kuruldu. Böylece yalnızca askerî bir kurum ortadan kaldırılmadı; yeniçerilerin İstanbul siyaseti, esnaf örgütleri ve devlet yönetimi üzerindeki yüzyıllara yayılan etkisi de büyük ölçüde sona erdirildi. Modern ordunun subay, doktor ve teknik personel ihtiyacı ise yeni eğitim kurumlarının açılmasını zorunlu hale getirdi.

Yeni ordunun ihtiyaçları doğrultusunda 1827’de modern tıp eğitimi vermek amacıyla Tıbhâne-i Âmire kuruldu. Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi’nin girişimleriyle oluşturulan kurum, ilerleyen yıllarda Mekteb-i Tıbbiye’nin temelini meydana getirdi. Okul 1838’de Galatasaray’daki binaya taşındı; II. Mahmud’un iradesiyle Viyana’dan Karl Ambros Bernard getirildi ve tıp eğitiminde Avrupa’daki yöntemlerden yararlanıldı. Padişah 14 Mayıs 1839’da okulu ziyaret etti. Kurum daha sonra onun “Adlî” mahlasına atfen Mekteb-i Tıbbiyye-i Adliyye-i Şâhâne adıyla anıldı. 1834’te oluşturulan Mekteb-i Harbiye ise yeni ordunun modern askerî ve teknik bilgilerle yetişmiş subay ihtiyacını karşılamayı amaçlıyordu. II. Mahmud döneminde öğrencilerin eğitim amacıyla Avrupa’ya gönderilmesi de bilgi ve uzmanlığın doğrudan aktarılmasını sağlayan modernleşme araçlarından biri oldu.

Devlet yönetimini ve toplumsal hayatı nasıl değiştirdi?

II. Mahmud’un reformları ordunun ötesine geçerek devlet teşkilatının yapısını değiştirdi. Klasik dönemde padişahın yakın çevresindeki görevler ve geleneksel kurumlar üzerinden yürüyen birçok idarî iş, giderek uzmanlaşmış bürokratik birimlere aktarılmaya başladı. 1830’lu yıllarda merkez teşkilatı yeniden düzenlendi; sadrazamlığın görev alanı değiştirilirken iç ve dış işlerin daha belirgin kurumsal yapılara ayrılması yönünde adımlar atıldı. Nezaret sisteminin temelleri bu dönemde güçlendi. Danışma ve reform süreçlerinde meclisler oluşturuldu; 1838’de Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye kuruldu. Memurların görevleri, maaşları ve devlet hizmetindeki konumları daha düzenli bir bürokratik çerçeveye bağlanmaya çalışıldı. Tercüme Odası ise yabancı dil bilen diplomat ve bürokratların yetişmesinde önemli rol oynadı. Bu kurumsal yapı, Abdülmecid döneminde Tanzimat reformlarını yürütecek yeni devlet adamı kuşağının gelişmesine ortam hazırladı.

II. Mahmud döneminde devletin toplumla haberleşme ve bilgi toplama yöntemlerinde de önemli yenilikler görüldü. 1831’de Osmanlı Devleti’nin ilk resmî gazetesi Takvim-i Vekayi yayımlanmaya başladı. Gazete, devlet kararlarının ve resmî gelişmelerin daha geniş kesimlere duyurulmasını sağlayan yeni bir iletişim aracıydı. Aynı yıl modern anlamdaki ilk Osmanlı nüfus sayımlarından biri gerçekleştirildi; amaçlardan biri askerlik ve vergi kaynaklarının daha düzenli biçimde belirlenmesiydi. Posta teşkilatının geliştirilmesi, karantina uygulamalarının kurumsallaştırılması ve idarî kayıt sisteminin güçlendirilmesi de devletin ülke üzerindeki merkezî denetimini artırmaya yönelik girişimler arasında yer aldı. Kamu görevlilerinin kıyafetlerinde yapılan düzenlemeler ve fes kullanımının yaygınlaştırılması ise II. Mahmud reformlarının günlük yaşamda en görünür hale gelen yönlerinden biri oldu.

Eğitim alanındaki reformlar eski kurumların tamamının kaldırılması yerine, mevcut yapıların yanında yeni kurumların oluşturulması biçiminde gelişti. Mekteb-i Tıbbiye ve Mekteb-i Harbiye’nin yanı sıra bürokrasinin ihtiyaç duyduğu personeli yetiştirmek için yeni okullar ve hizmet içi eğitim mekanizmaları oluşturuldu. Mekteb-i Maârif-i Adliyye ve Mekteb-i Ulûm-ı Edebiyye gibi kurumlar modern devlet bürokrasisine personel sağlamayı amaçladı. Tercüme Odası diplomasi ve yabancı dil eğitiminde öne çıktı. Bu kurumlar, sonraki yıllarda kurulacak daha kapsamlı Osmanlı eğitim teşkilatının öncülleri arasında yer aldı. II. Mahmud dönemindeki eğitim politikalarının temel önemi, Tanzimat sonrasında genişleyecek modern mektep sisteminin idarî ve kurumsal altyapısını hazırlamasında görülür.

II. Mahmud’un Osmanlı tarihindeki etkisi nedir?

II. Mahmud’un reformları kendi döneminde tartışmasız kabul görmedi. Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması, geleneksel kurumların yetkilerinin azaltılması, Avrupa tarzı askerî ve idarî uygulamaların yaygınlaştırılması ve kıyafet düzenlemeleri toplumun bazı kesimlerinde sert tepkilere yol açtı. Muhalifleri onu küçümseyici biçimde “gâvur padişah” diye nitelendirirken, reformlarını devleti yeniden güçlendirme girişimi olarak gören çevreler kendisini övgüyle değerlendirdi. II. Mahmud ayrıca merkezî devletin otoritesini taşrada güçlendirmeye çalıştı ve ayanların bağımsız hareket alanını daraltan politikalar izledi. Bununla birlikte reformların önemli bir kısmı ağır savaş şartları, ekonomik sorunlar ve dış müdahaleler altında yürütüldü; dolayısıyla yeni kurumların tamamının kısa sürede istikrarlı biçimde işlemesi mümkün olmadı.

II. Mahmud 1 Temmuz 1839’da İstanbul’da hayatını kaybetti ve yerine oğlu Abdülmecid geçti. Ölümünden yaklaşık dört ay sonra, 3 Kasım 1839’da Mustafa Reşid Paşa tarafından Gülhane’de Tanzimat Fermanı okundu. Ferman Abdülmecid döneminde ilan edilmiş olsa da Tanzimat’ın idarî ve kurumsal zemini büyük ölçüde III. Selim ile başlayan ve II. Mahmud döneminde çok daha kapsamlı hale gelen reform hareketleri içerisinde şekillenmişti. II. Mahmud’un saltanatında kurulan yeni ordu, askerî okullar, tıp eğitimi kurumları, merkezî bürokrasi, danışma meclisleri ve yeni haberleşme araçları 19. yüzyıl Osmanlı modernleşmesinin başlıca yapı taşları oldu. Sonraki altı Osmanlı padişahından Abdülmecid ile Abdülaziz onun oğulları; V. Murad, II. Abdülhamid, V. Mehmed Reşad ve VI. Mehmed Vahdeddin ise torunlarıydı. Bu yönüyle II. Mahmud yalnız reformlarıyla değil, Osmanlı Hanedanı’nın son yüzyılındaki soy devamlılığı açısından da belirleyici bir yere sahipti.

2

0 yorum

Sen

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yap!

İlgili Haberler

  • Latife Uşşakî: Cumhuriyet’in ilk yıllarında kamusal bir figürBiyografi
  • Beşiktaş’ın Sarı Fırtınası Metin Tekin’in futbol yolculuğuBiyografi
  • Genç yaşta tahta çıkan padişah II. OsmanBiyografi
  • Hakan Fidan’ın istihbarattan diplomasiye uzanan kariyeriBiyografi
  • Eduardo Camavinga: Rennes’den Real Madrid’in orta sahasınaBiyografi
  • İsmail Düvenci’nin tiyatrodan televizyona uzanan oyunculuk yolculuğuBiyografi
  • Burak Özçivit’in modellikten uluslararası ekranlara uzanan kariyeriBiyografi
  • Oyun serisinden sinemaya uyarlanan Uncharted (film)Biyografi
  • Birce Akalay kimdir? Hayatı ve kariyeriBiyografi
  • Deniz Göktaş’ın stand-up sahnesinden Ölü Deniz’e uzanan kariyeriBiyografi
Pusnet

Alanya ve Antalya öncelikli, doğrulanmış ve tarafsız yerel haber platformu.

Kurumsal
  • Hakkımızda
  • Yayın İlkeleri
  • Künye
  • Düzeltme Politikası
  • İletişim
Yasal
  • Gizlilik Politikası
  • KVKK
  • Çerez Politikası
  • Kullanım Şartları
  • Ziyaretçi Aydınlatma
Keşfet
  • Son Dakika
  • Gündem
  • Bölgeler / İl Haberleri
  • RSS Beslemesi
  • Atom Beslemesi
© 2026 Pusnet. Tüm hakları saklıdır.
  • Keşfet
  • Ara
  • Bildirim
  • Profil