Ratko Mladić, 12 Mart 1942’de Bosna Hersek’in Kalinovik yakınlarındaki Božanovići köyünde doğan Bosnalı Sırp generaldi. Yugoslav Halk Ordusu’nda yükselen Mladić, Yugoslavya’nın dağılması sırasında Bosna Sırp Ordusu’nun (VRS) en üst düzey askeri komutanı oldu. Bosna Savaşı boyunca yürüttüğü askeri faaliyetler nedeniyle uluslararası yargının başlıca sanıklarından biri haline geldi. Lahey’de yargılandığı davada Srebrenitsa’daki soykırımın yanı sıra insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından mahkûm edildi.
Ratko Mladić kimdir?
Mladić, askeri eğitimine 1961’de Zemun Askeri Endüstri Okulu’nda başladı. Ardından Yugoslavya’daki askeri akademilerde eğitim gördü ve 27 Eylül 1965’te mezun olarak Yugoslav Halk Ordusu’nda profesyonel askerlik kariyerine başladı. Aynı yıl Yugoslavya Komünist Partisi’ne katıldı ve parti 1990’da dağılıncaya kadar üyeliğini sürdürdü.
Yugoslavya’nın siyasi ve etnik gerilimler sonucunda parçalanmaya başladığı dönemde Mladić’in askeri kariyeri hızla yükseldi. Hırvatistan’daki çatışmalar sırasında Yugoslav Halk Ordusu bünyesinde görev yaptı. Bosna Hersek’te savaşın başlamasının ardından ise yeni kurulan Bosna Sırp askeri yapılanmasının başındaki en önemli isimlerden biri oldu.
12 Mayıs 1992’de Bosna Sırp Cumhuriyeti yönetimi tarafından Bosna Sırp Ordusu Ana Karargâhı’nın komutanlığına getirildi. Birleşmiş Milletler bünyesindeki Uluslararası Ceza Mahkemeleri Rezidüel Mekanizması kayıtlarına göre Mladić, VRS Ana Karargâhı üzerindeki komutasını en az 8 Kasım 1996’ya kadar sürdürdü. Böylece 1992-1995 Bosna Savaşı boyunca Bosna Sırp kuvvetlerinin en üst düzey askeri yetkilisi konumunda bulundu.
Bosna Savaşı’ndaki rolü neydi?
Bosna Savaşı sırasında Mladić’in komutasındaki kuvvetler, Bosna Hersek’in çok sayıda bölgesinde Boşnak ve Hırvat sivillere yönelik saldırılar, zorla yerinden etme, öldürme ve gözaltı uygulamalarıyla ilişkilendirildi. Lahey’deki mahkeme, Mladić’in Bosnalı Müslümanları ve Bosnalı Hırvatları Bosna Sırplarının hak iddia ettiği bölgelerden kalıcı biçimde uzaklaştırmayı amaçlayan ortak suç girişimine önemli katkıda bulunduğuna hükmetti.
Mladić’in mahkûmiyetindeki temel başlıklardan biri Saraybosna kuşatmasıydı. Mahkeme, Bosna Sırp kuvvetlerinin keskin nişancı ateşi ve topçu bombardımanlarıyla şehirdeki siviller üzerinde terör yaratmayı hedefleyen bir kampanya yürüttüğünü ve Mladić’in bu operasyonların gerçekleştirilmesinde belirleyici rol oynadığını tespit etti. Saraybosna, savaş boyunca yıllarca kuşatma altında kaldı ve binlerce sivil yaşamını yitirdi.
1995 yılında NATO’nun Bosna Sırp hedeflerine yönelik hava operasyonlarını engellemek amacıyla Birleşmiş Milletler personelinin rehin alınması da Mladić hakkındaki hükümlerin bir parçasını oluşturdu. Mahkeme kararına göre bazı BM görevlileri askeri noktaların yakınlarında tutuldu; Mladić’in de rehin alma girişimine katıldığı ve hava saldırılarının durdurulması amacıyla tehditlerde bulunduğu kabul edildi.
Srebrenitsa soykırımındaki sorumluluğu nasıl belirlendi?
Mladić’in adı en çok Temmuz 1995’teki Srebrenitsa soykırımıyla özdeşleşti. Birleşmiş Milletler tarafından güvenli bölge ilan edilen Srebrenitsa’nın Bosna Sırp kuvvetlerinin kontrolüne geçmesinin ardından 8 binden fazla Boşnak erkek ve erkek çocuk öldürüldü; kadınlar, çocuklar ve yaşlılar ise bölgeden zorla çıkarıldı. Uluslararası mahkeme, Mladić’in Srebrenitsa’daki Boşnak nüfusu ortadan kaldırmaya yönelik ortak suç girişimine katıldığını ve erkeklerin öldürülmesiyle diğer sivillerin zorla çıkarılması amacını paylaştığını tespit etti.
ICTY kararında, Mladić’in Mart 1995’te Srebrenitsa’ya yönelik stratejik operasyona ilişkin emirleri imzaladığı ve bölgenin Boşnak nüfusundan arındırılmasını hedefleyen süreçte merkezi rol üstlendiği belirtildi. Srebrenitsa’nın 11 Temmuz 1995’te düşmesinin ardından Potočari ve çevresinde ayrılan erkekler ile ormanlık alandan kaçmaya çalışan gruplardan yakalanan binlerce kişi farklı noktalarda tutuldu ve toplu halde öldürüldü.
Ratko Mladić nasıl yakalandı ve yargılandı?
Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi, Mladić hakkındaki ilk iddianameyi 24 Temmuz 1995’te hazırladı; aynı yıl suçlamalar genişletildi. Savaşın ardından uzun süre yakalanamayan Mladić, uluslararası düzeyde en çok aranan savaş suçu sanıklarından biri oldu. Yaklaşık 16 yıl boyunca firari kalan eski generalin Sırbistan’da saklandığına ilişkin iddialar, Belgrad yönetiminin Avrupa Birliği ve uluslararası toplumla ilişkilerinde önemli bir sorun oluşturdu.
Mladić, 26 Mayıs 2011’de Sırbistan’ın kuzeyindeki Lazarevo köyünde, kuzeni Branislav Mladić’in evinde Sırp güvenlik güçleri tarafından yakalandı. Saklandığı dönemde “Milorad Komadić” adını kullandığı bildirildi. Sağlık durumunun iade sürecine uygun olup olmadığı tartışıldı ancak Sırp mahkemesi Lahey’e gönderilmesine engel bulunmadığına karar verdi. 31 Mayıs 2011’de Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne teslim edildi.
Yargılama 16 Mayıs 2012’de Lahey’de başladı. Savcılık delillerini Şubat 2014’e kadar sundu; savunma aşaması Mayıs 2014 ile Ağustos 2016 arasında devam etti. Kapanış konuşmalarının Aralık 2016’da tamamlanmasının ardından mahkeme, 22 Kasım 2017’de kararını açıkladı. Mladić, hakkında yöneltilen 11 suçlamanın 10’undan suçlu bulundu ve ömür boyu hapis cezasına mahkûm edildi.
Mahkeme Mladić’i Srebrenitsa’da soykırım; farklı bölgelerde zulüm, imha, öldürme, sürgün ve zorla nakletme; Saraybosna’da sivillere yönelik öldürme, terör ve hukuka aykırı saldırılar ile BM personelini rehin alma suçlarından mahkûm etti. Buna karşılık Bosna Hersek’in bazı belediyelerinde 1992 yılında işlendiği öne sürülen eylemlerin soykırım oluşturduğu yönündeki ayrı suçlamadan beraat etti.
Ömür boyu hapis cezası nasıl kesinleşti?
Mladić ve savunma ekibi ilk derece kararını temyize taşıdı. Temyiz sürecindeki duruşmalar 25 ve 26 Ağustos 2020’de gerçekleştirildi. Uluslararası Ceza Mahkemeleri Rezidüel Mekanizması Temyiz Dairesi, 8 Haziran 2021’de Mladić’in mahkûmiyetinin büyük bölümüne yönelik itirazlarını reddetti ve ömür boyu hapis cezasını kesinleştirdi. Savcılığın, Mladić’in 1992’de bazı belediyelerdeki eylemler nedeniyle ayrıca soykırımdan mahkûm edilmesi talebi de kabul edilmedi.
Mladić, hükümlü olarak Lahey’de tutulduğu yıllarda ciddi sağlık sorunları yaşadı. Ailesi ve avukatları çeşitli dönemlerde sağlık gerekçesiyle geçici veya insani tahliye talebinde bulundu ancak bu girişimler sonuçsuz kaldı. 27 Ağustos 2026’da Lahey’de gözaltında bulunduğu sırada geçirdiği felcin ardından 84 yaşında hayatını kaybetti. Ölümü, Bosna Savaşı’nın mirası ve savaş suçlarının yargılanması konusunda Balkanlar’da farklı tepkilere yol açtı.
Ratko Mladić’in tarihsel önemi askeri başarılarından çok, Bosna Savaşı sırasında işlenen uluslararası suçlar nedeniyle verilen mahkûmiyetle şekillendi. ICTY ve onun devamı niteliğindeki Rezidüel Mekanizma tarafından verilen kararlar, Srebrenitsa soykırımının ve Saraybosna’daki sivillere yönelik saldırıların uluslararası ceza hukuku açısından belgelenmesinde temel yargı kararları arasında yer aldı. Mladić’in davası aynı zamanda üst düzey askeri komutanların kendi emirleri, katkıları ve ortak suç planlarındaki rolleri nedeniyle bireysel cezai sorumluluk taşıyabileceğini gösteren en önemli eski Yugoslavya davalarından biri oldu.
