Türkiye genelinde 1 Temmuz’da ulusal ölçekte yaygınlaştırılan Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sisteminde yaklaşık iki ayda 130 milyon içecek ambalajı geri dönüşüm zincirine dahil edildi. Türkiye Çevre Ajansı verilerine göre sistemde uygun ambalajını iade eden tüketicilere ambalaj başına 1 TL teşvik bedeli veriliyor.
EN FAZLA PET AMBALAJ TOPLANDI
Geri dönüşüme kazandırılan 130 milyon ambalajın yüzde 67’sini PET şişeler oluşturdu. Toplam içinde alüminyum ambalajların payı yüzde 17, cam ambalajların payı ise yüzde 16 olarak kayıtlara geçti. İade noktalarının yaygınlaşmasıyla toplanan ambalaj miktarının artması bekleniyor.
246 TON KARBONDİOKSİT EMİSYONU ÖNLENDİ
DOA kapsamında toplanan ambalajların çevresel kazanımı da hesaplandı. Açıklanan verilere göre bugüne kadarki geri kazanımla yaklaşık 246 ton karbondioksit emisyonunun önüne geçildi. Ayrıca 47 bin varil petrol kullanımının engellendiği ve 11,4 gigavatsaat enerji tasarrufu sağlandığı bildirildi.
Sistemin temel amacı plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının diğer atıklara karışmadan ayrı ve temiz biçimde toplanması. Böylece geri dönüşüm tesislerinde kullanılabilecek daha nitelikli ikincil ham madde elde edilmesi, yeni ham madde ve doğal kaynak ihtiyacının azaltılması hedefleniyor.
AMBALAJ İADESİ DİJİTAL OLARAK KAYDA GİRİYOR
Depozito İade Makinelerine bırakılan DOA logolu ambalajlar barkod ve sistem bilgileri üzerinden kontrol ediliyor. Doğrulanan ambalajlar sayılarak iade işlemi dijital ortamda kayda alınıyor ve makinelerde sıkıştırılan malzemeler yetkili saha operatörleri tarafından toplanıyor.
Manuel iade noktaları ile otel, restoran ve kafalardan gelen ambalajlarda ise farklı bir süreç uygulanıyor. Bu ambalajlar sayma ve doğrulama merkezlerinde kontrol edildikten sonra PET, cam ve alüminyum olarak ayrıştırılıyor; sistem kriterlerini karşılamayan ambalajlar süreçten çıkarılıyor.
ŞİŞEDEN YENİ HAM MADDEYE UZANAN SÜREÇ
Kontrollerin ardından lisanslı geri dönüşüm tesislerine gönderilen PET ambalajlar yeniden plastik ham maddesine, cam şişeler cam kırığına, alüminyum kutular ise üretimde tekrar kullanılabilecek alüminyum ham maddesine dönüştürülüyor. Ambalajın piyasaya sunulmasından tüketici tarafından iade edilmesine, toplanmasından geri dönüşüme gönderilmesine kadar aşamalar dijital altyapı üzerinden takip ediliyor.
1 TEMMUZ’DA TÜRKİYE GENELİNE YAYILDI
DOA uygulamasının pilot dönemi Şubat 2025’te Sakarya’da başladı. Sistem Temmuz 2025’te “7 Bölge 7 İl” modeliyle genişletildi. Bu dönemde uygun ambalaj başına 0,25 TL teşvik uygulanırken, 1 Temmuz 2026 itibarıyla sistem Türkiye genelinde yeni aşamaya geçti ve teşvik tutarı 1 TL’ye çıkarıldı.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının açıkladığı hedeflere göre DOA sistemi tam kapasiteye ulaştığında yılda yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının geri dönüşüme kazandırılması ve Türkiye ekonomisine yıllık yaklaşık 30 milyar TL doğrudan katkı sağlanması öngörülüyor.
1 TL’LİK BEDEL NASIL ALINIYOR?
Tüketiciler DOA işaretli uygun ambalajları sisteme dahil iade noktalarına teslim edebiliyor. Doğrulanan iadelerin karşılığı DOA dijital cüzdanına aktarılıyor. Sistemin resmi bilgilendirmesine göre kullanıcılar biriken tutarı banka hesabına transfer edebiliyor, ATM’den çekebiliyor veya alışverişlerinde kullanabiliyor.
