Haris Aleksiu, gerçek adıyla Hariklia Rupaka, 27 Aralık 1950’de Yunanistan’ın Tebai kentinde doğdu. 1970’lerin başında profesyonel müzik dünyasına giren Aleksiu; laika, rebetiko, geleneksel Yunan halk müziği ve çağdaş şarkı repertuvarındaki yorumlarıyla ülkesinin en tanınmış seslerinden biri oldu. Kariyeri boyunca Manos Loizos, Mikis Theodorakis, Apostolos Kaldaras, Lefteris Papadopoulos ve Thanos Mikroutsikos gibi Yunan müziğinin önemli besteci ve söz yazarlarıyla çalıştı.
Haris Aleksiu kimdir?
Aleksiu’nun ailesinin Anadolu ile güçlü bağları bulunuyordu. Ailesi, Türkiye ile Yunanistan arasındaki nüfus mübadelesi döneminde Anadolu’dan Yunanistan’a göç eden aileler arasındaydı. Türkiye’de zaman zaman Aleksiu’nun İzmir’de doğduğu yönünde yanlış bilgiler yayılsa da sanatçı Tebai doğumludur. Ailesinin İzmir çevresindeki geçmişi ise onun Türkiye’de gördüğü ilginin ve iki ülke arasındaki kültürel yakınlıkla ilişkilendirilmesinin temel nedenlerinden biridir.
Müzikle profesyonel olarak tanınmadan önce halk şarkıları söyledi. Kariyerindeki belirleyici dönüm noktası 1972’de Apostolos Kaldaras’ın bestelediği ve George Dalaras ile birlikte seslendirdiği Mikra Asia albümü oldu. Küçük Asya ve mübadele hafızasını odağına alan çalışma, döneminin önemli Yunan albümleri arasına girdi ve Aleksiu’nun geniş kitlelerce tanınmasını sağladı. Albümün ticari başarısı, hem Aleksiu hem de Dalaras’ın kariyerlerinde önemli bir sıçrama yarattı.
Kariyeri 1970’lerde nasıl şekillendi?
1973 ve 1974 yıllarında Aleksiu, farklı besteci ve yorumcuların projelerinde art arda yer aldı. Apostolos Kaldaras imzalı Byzantinos Esperinos, Mikis Theodorakis’in Prodomenos Laos, Manos Loizos’un Kalimera Ilie ve Yannis Spanos’un Odos Aristotelous çalışmaları bu dönemin öne çıkan kayıtları arasındaydı. Böylece yalnızca popüler müzik çevresinde değil, Yunanistan’ın toplumsal ve politik hafızasıyla ilişki kuran şarkı geleneğinde de kendine yer edindi.
1975’te ilk solo albümü 12 Laika Tragoudia yayımlandı. Albümdeki “Dimitroula”, Aleksiu’nun erken dönem repertuvarının kalıcı parçalarından biri haline geldi. Aynı yıllar, 1967-1974 arasındaki askeri cuntanın sona ermesinin ardından Yunanistan’da politik şarkıların, rebetikonun ve geleneksel müziğin yeniden güçlü biçimde görünür olduğu bir dönemdi. Aleksiu bu atmosferde halk şarkılarından baladlara, rebetikodan modern laika örneklerine kadar geniş bir repertuvar seslendirdi.
George Dalaras, Dimitra Galani, Vasilis Papakonstantinou ve Yannis Parios gibi sanatçılarla uzun süre sahne paylaşması, Aleksiu’nun 1970’lerin ikinci yarısında popülerliğini hızla artırdı. Konser salonlarının yanı sıra geniş katılımlı sahne etkinliklerinde yer aldı. Dinleyicileri arasında yaygınlaşan “Haroula” hitabı da bu dönemde onunla özdeşleşti.
Hangi albümleri ve şarkıları öne çıktı?
1979 tarihli Ta Tragoudia Tis Haroulas, Aleksiu’nun kariyerinin en önemli albümlerinden biri kabul edilir. Manos Loizos’un müzikleri ile Manolis Rasoulis ve Pythagoras’ın sözlerinin buluştuğu albümde “O Fadaros”, “Ola Se Thimizoun”, “Teli Teli Teli” ve “Pes Mou Pos Ginete” gibi parçalar yer aldı. Özellikle “Ola Se Thimizoun”, yıllar içinde Yunan popüler müziğinin en tanınmış baladlarından biri haline geldi.
Aleksiu 1980’lerde de üretimini sürdürdü. Ksimeronei, Ta Tragoudia Tis Htesinis Imeras, I Zoi Mou Kiklous Kanei, Ta Tsilika, Emfilios Erotas ve I Agapi Einai Zali gibi çalışmalar farklı dönemlerde repertuvarını genişletti. Dimitra Galani ile hazırladığı kayıtlar geleneksel şarkılar, rebetiko ve laika geleneğini yeniden yorumlarken, Thanos Mikroutsikos ile yaptığı çalışmalar daha çağdaş düzenlemelere açılan bir alan oluşturdu.
1990’lı yıllarda Aleksiu’nun uluslararası görünürlüğü arttı. Di’ Efhon, Hei ve kendi bestecilik yönünü de öne çıkardığı Odos Nefelis ’88 bu dönemin önemli albümleri arasındaydı. 1992-1996 arasındaki konser kayıtları daha sonra Girizontas Ton Kosmo adıyla yayımlandı. Avrupa’dan İsrail ve Japonya’ya uzanan konser programları, onun Yunanistan dışındaki dinleyici kitlesini de büyüttü.
Haris Aleksiu Türkiye’de neden yakından tanınıyor?
Aleksiu’nun Türkiye’deki bilinirliğinin en önemli nedenlerinden biri, repertuvarındaki çok sayıda besteye Türkçe sözler yazılmasıdır. Manos Loizos bestesi “Teli Teli Teli”, Murathan Mungan’ın sözleriyle Yeni Türkü tarafından “Telli Telli” adıyla yorumlandı. “Pes Mou Pos Ginete” yine Yeni Türkü repertuvarında “Maskeli Balo”, “Ola Se Thimizoun” ise “Olmasa Mektubun” adıyla Türkçe müzik dinleyicisine ulaştı.
Thanos Mikroutsikos bestesi “Mia Pista Apo Fosforo”, Sezen Aksu’nun “Her Şeyi Yak” yorumuyla Türkiye’de geniş kitlelere ulaştı. Aynı beste Yonca Evcimik tarafından “Nefes Almak İstiyorum” adıyla da seslendirildi. “Eleni” Nükhet Duru’nun “Sevgili” yorumuna, Aleksiu’nun kendi bestelediği “Romantzo” ise Ayşegül Aldinç’in seslendirdiği “Ağıt”a kaynaklık eden eserler arasında yer aldı. Böylece Aleksiu’nun repertuvarı, Türkçe pop ve alternatif müzik tarihinde de doğrudan iz bıraktı.
1999 Marmara Depremi sonrasında Aleksiu ile Sezen Aksu’nun dayanışma amacıyla İstanbul, İzmir ve Atina’da birlikte konserler vermesi iki sanatçının dostluğunu ve Türkiye-Yunanistan kültürel ilişkilerini görünür hale getirdi. Ortak konserler 2000 yılında da sürdü. Aleksiu ayrıca Beyazıt Öztürk’ün sunduğu Beyaz Show programına katılarak Türkiye’de televizyon izleyicisi tarafından daha geniş ölçekte tanındı.
Ailesinin İzmir çevresindeki geçmişi de Türkiye ile bağının sembolik unsurlarından biri oldu. Annesinin ailesinin bugünkü Menderes ilçesi sınırlarındaki Bulgurca köyünde, babasının ailesinin ise Seydiköy çevresinde yaşadığı aktarılmaktadır. 16 Mayıs 2010’da İzmir’in Gaziemir ilçesinde düzenlenen törenle bir caddeye “Gaziemirli Haris Aleksiu Dostluk Caddesi” adı verildi.
Sonraki yıllarda sanat yaşamı nasıl devam etti?
Aleksiu, 2000’li yıllarda da Parakseno Fos, Psithiroi, Cine Kerameikos ve Vissino Kai Nerantzi gibi çalışmalar yayımladı; canlı kayıtlar ve ortak projelerle geniş diskografisini sürdürdü. Kariyeri boyunca otuzdan fazla kişisel albümün yanı sıra çok sayıda ortak albüm ve konser kaydında yer aldı. Çalışmaları Yunan popüler müziğinin geleneksel unsurlarla çağdaş düzenlemeler arasında kurduğu köprünün önemli örnekleri arasında değerlendirildi.
Sanatçı ilerleyen yıllarda sahne dışındaki alanlarda da görünür oldu. Müzik çalışmalarının yanı sıra sunuculuk ve oyunculuk yaptı. 2022’de yayımlanmaya başlayan Yunan dizisi Maestroda oyuncu olarak yer alması, kariyerinin farklı bir dönemini temsil etti. Böylece Aleksiu, yarım yüzyıla yayılan sanat yaşamında yalnızca şarkıcı ve yorumcu olarak değil, farklı sahne ve ekran çalışmalarında da etkinliğini sürdürdü.
Haris Aleksiu’nun müzik tarihindeki yeri, güçlü yorumculuğunun yanı sıra rebetiko, laika ve halk müziği repertuvarını yeni kuşaklara taşımadaki rolüyle şekillendi. Anadolu’dan Yunanistan’a uzanan aile geçmişi, Türkiye’de Türkçeleştirilen şarkıları ve iki ülke arasında gerçekleştirdiği kültürel çalışmalar ise onu Yunanistan sınırlarının ötesinde tanınan sanatçılardan biri haline getirdi.
