Alanya'nın öne çıkan tarımsal ürünlerinden Alanya avokadosunun Avrupa Birliği'nde coğrafi işaretle korunması için resmi başvuru yapıldı. Alanya Ticaret ve Sanayi Odası (ALTSO) öncülüğünde yürütülen süreçle ürünün Avrupa pazarındaki bilinirliğinin artırılması, üreticinin emeğinin korunması ve Alanya adıyla uluslararası düzeyde daha güçlü bir ekonomik değer oluşturulması hedefleniyor.
ALTSO, başvurunun 21 Ağustos 2026'da gerçekleştirildiğini duyurdu. Alanya Keçiboynuzu için başlatılan Avrupa Birliği coğrafi işaret sürecinin ardından Alanya Avokadosu da uluslararası tescil için hazırlanan yöresel ürünler arasına girdi. Antalya'da yürütülen coğrafi işaret çalışmaları kapsamında Alanya avokadosu, AB tescil sürecine taşınan ürünlerden biri oldu.
TÜRKİYE'DEKİ TESCİLİ 2018'DEN BERİ YÜRÜRLÜKTE
Alanya Avokadosu için coğrafi işaret çalışmaları yeni değil. Türk Patent ve Marka Kurumu kayıtlarına göre ürün için Türkiye'deki başvuru 14 Temmuz 2015'te ALTSO tarafından yapıldı. Alanya Avokadosu, 15 Ekim 2018'de 386 tescil numarasıyla "menşe adı" olarak tescillendi. Tescilin coğrafi sınırı Alanya ve Gazipaşa ilçelerini kapsıyor.
Menşe adı tescili, ürünün ayırt edici özelliklerinin ve üretim bağının tanımlanan coğrafi alanla bağlantılı olduğunu gösteriyor. Avrupa Birliği sürecinin de tamamlanması halinde Alanya Avokadosu adı AB düzeyinde coğrafi işaret koruması elde edebilecek.
ALANYA'NIN MİKROKLİMASI ÜRÜNÜN KİMLİĞİNİ BELİRLİYOR
Alanya Avokadosunun tescil dosyasında bölgenin coğrafi yapısı ürünün temel ayırt edici unsurları arasında gösteriliyor. Toros Dağları'nın kıyının gerisinde oluşturduğu doğal koruma ile Akdeniz'in sıcaklıkları dengeleyen etkisi, Alanya ve Gazipaşa kıyılarında avokado yetiştiriciliğine uygun bir mikroklima meydana getiriyor.
Coğrafi işaret kapsamındaki Alanya Avokadosu Fuerte çeşidinden oluşuyor. Meyve; koyu yeşil ve hafif pürüzlü kabuğu, armuda benzeyen biçimi, açık sarı-yeşil meyve eti ve tek iri çekirdeğiyle tanımlanıyor. Türkiye'de ticari avokado yetiştiriciliğinin gelişiminde de Antalya'nın kıyı ilçeleri önemli rol oynuyor.
ÜRETİM ALANI YILLAR İÇİNDE HIZLA GENİŞLEDİ
Alanya'da avokadonun ekonomik ağırlığı, coğrafi işaret dosyasının hazırlandığı dönemden bu yana belirgin biçimde arttı. Tescil kayıtlarında Türkiye avokado üretiminin yüzde 80'inin Antalya'da gerçekleştirildiği, bunun yüzde 80'inden fazlasının ise Alanya ve Gazipaşa'daki yaklaşık 4 bin dekarlık alandan sağlandığı bilgisi yer alıyor. Ancak daha güncel veriler üretim sahasının sonraki yıllarda önemli ölçüde büyüdüğünü ortaya koyuyor.
Alanya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2024'te açıkladığı verilere göre yalnızca Alanya'daki avokado üretim alanı 12 yılda 250 dekardan 16 bin 500 dekara çıktı. İlçedeki üretim miktarının da beş yıllık dönemde yaklaşık 1.260 tondan 17 bin tona yükseldiği bildirildi. Bu veriler, tescil dosyasındaki eski üretim alanı rakamlarının sektörün bugünkü ölçeğini tek başına yansıtmadığını gösteriyor.
Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2024 yılı brifinginde yer alan 2023 verilerinde ise il genelinde avokado üretim alanı 27 bin 773 dekar, üretim miktarı 21 bin 125 ton olarak kaydedildi. Aynı verilerde Antalya'nın Türkiye avokado üretimindeki payı yüzde 55 olarak gösterildi. Böylece geçmiş yıllarda açıklanan yüzde 80'lik payın zaman içinde diğer illerdeki üretimin genişlemesiyle değiştiği görülüyor.
AB TESCİLİ ÜRETİCİ İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
Coğrafi işaretler yalnızca ürünün hangi bölgede yetiştiğini belirtmekle sınırlı değil. Tescilli adın belirlenen şartları karşılamayan ürünlerde kullanılmasının önlenmesi, ürünün kökeninin tüketiciye daha açık biçimde aktarılması ve yöresel üretimin ortak bir kalite standardı çevresinde korunması açısından da önem taşıyor.
Alanya Avokadosunun Avrupa Birliği'nde tescil edilmesi halinde "Alanya" adıyla pazarlanan ürünün uluslararası pazarda korunmasına yönelik hukuki zemin güçlenecek. Süreç aynı zamanda Alanya ve Gazipaşa'daki üreticiler açısından ürünün menşeinin öne çıkarılması, ihracatta marka değerinin geliştirilmesi ve yerel tarım ekonomisinin katma değerinin artırılması bakımından önem taşıyor.
1970'Lİ YILLARDAN AVRUPA TESCİL SÜRECİNE
Avokadonun Türkiye'deki yaygınlaşma süreci 1970'li yıllara uzanıyor. Fuerte, Hass, Bacon ve Zutano gibi farklı çeşitlerin Antalya-Mersin kıyı kuşağında denenmesiyle bölgenin avokado yetiştiriciliğine uygun olduğu görüldü. Alanya ve Gazipaşa'nın iklim avantajı, sonraki yıllarda ticari bahçelerin hızla yaygınlaşmasını sağladı.
Alanya Avokadosunun 2015'te başlayan ulusal coğrafi işaret süreci 2018'de Türkiye tesciliyle sonuçlanırken, 2026'da yapılan Avrupa Birliği başvurusu ürünün koruma alanını uluslararası seviyeye taşıma hedefinin yeni aşaması oldu. Başvurunun sonuçlanması için AB'deki inceleme ve tescil prosedürünün tamamlanması gerekiyor.
