Alanya’nın yerel yönetim tarihinde iz bırakan ve hayatını kaybeden belediye başkanları, kentin bugünkü yapısının oluşmasında önemli roller üstlendi. Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e, tek parti yıllarından çok partili siyasi hayata uzanan süreçte belediyenin yönetim biçimi de değişti. Alanya Belediyesi’nin resmi stratejik planlarında yer alan başkanlar listesi, seçimle göreve gelen ilk belediye başkanının 1901 yılında göreve başlayan Ahmet Asım Bey olduğunu gösteriyor.
BELEDİYECİLİĞİN KÖKLERİ OSMANLI DÖNEMİNE UZANIYOR
“Belediye” sözcüğü, Arapçada şehir ve belde anlamındaki “beled” kelimesinden türedi. Modern belediye teşkilatları ortaya çıkmadan önce Osmanlı şehirlerinde temizlikten pazar denetimine, ölçü ve tartı kontrolünden kent düzenine kadar bugün belediyelerle ilişkilendirilen pek çok görev kadılar ve ihtisap teşkilatı tarafından yürütülüyordu. İhtisap görevlileri özellikle çarşı ve pazarlarda esnafın kullandığı ölçü ve tartı araçlarını denetliyor, ticari düzenin korunmasında görev alıyordu.
ŞEHREMANETİ İLE YENİ BİR DÖNEM BAŞLADI
Osmanlı şehir yönetimindeki önemli dönüm noktalarından biri 1855 yılında İstanbul’da Şehremaneti teşkilatının kurulması oldu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin tarihçesine göre ilk Şehremini Salih Paşa’ydı. 1877’de çıkarılan Vilâyât ve Dersaadet Belediye Kanunları ise belediye örgütlenmesini daha sistemli hale getirdi. Cumhuriyet döneminde 1930 tarihli 1580 sayılı Belediye Kanunu ile belediyelerin teşkilatı ve görevleri yeniden düzenlendi.
ALANYA’DA İLK BAŞKAN AHMET ASIM BEY
O dönemki adı Alaiye olan Alanya’da belediye teşkilatının oluşumu 19. yüzyılın son çeyreğine uzanıyor. Alanya’nın ne zaman ilçe olduğunu ele aldığımız haberimizde aktardığımız tarihsel süreç, kentin idari yapısındaki değişimin belediye teşkilatlanmasıyla aynı dönemde şekillendiğini gösteriyor. Yerel tarih anlatımlarında teşkilatlanmanın ilk adımlarının 1870’li yıllarda atıldığı belirtilirken, Alanya Belediyesi’nin resmi kayıtlarında belediye başkanları listesi 1901 yılında Ahmet Asım Bey ile başlıyor. Ahmet Asım Bey 1901-1904 yılları arasında görev yaptı ve Alanya’nın seçimle göreve gelen ilk belediye başkanı olarak kabul edildi. Kentte “Askersiz Padişah” lakabıyla anılan Ahmet Asım Bey’den sonra belediye yönetimini Hacı Hafız Kadri ve Ahmet Talat gibi isimler üstlendi. Resmi listede Ahmet Talat’ın görev dönemi 1905-1927 olarak yer alıyor.
CUMHURİYET DÖNEMİNDE BELEDİYE YÖNETİMİ
Cumhuriyet döneminde Alanya Belediye Başkanlığı görevini sırasıyla Hüsnü Şifa, Hüseyin Hacıkadiroğlu, Hüseyin Okan, Şükrü Ulusoy, Mithat Görgün ve Yahya Barcın gibi isimler yürüttü. Alanya Belediyesi’nin yayımladığı tarihsel listede Hüsnü Şifa 1927-1930, Hüseyin Hacıkadiroğlu 1930-1936, Hüseyin Okan 1936-1942, Şükrü Ulusoy 1940-1950, Mithat Görgün 1950-1959 ve Yahya Barcın 1959-1960 dönemleriyle gösteriliyor. Bazı görev tarihlerindeki örtüşmeler nedeniyle dönemlerin ayrıntılı değerlendirilmesinde belediye arşivleri ve dönemin resmi kayıtları önem taşıyor.
1963 SEÇİMLERİ YEREL YÖNETİMDE DÖNÜM NOKTASI OLDU
Türkiye’de belediye başkanlarının doğrudan seçmen tarafından belirlenmesine geçiş, 1961 Anayasası sonrasındaki yasal düzenlemelerle gerçekleşti. 19 Temmuz 1963 tarihli 307 sayılı düzenlemenin ardından belediye başkanlığı ve belediye meclisi seçimleri 17 Kasım 1963’te yapıldı. Türkiye Belediyeler Birliği’nin dönemin “İller ve Belediyeler” dergisinde yayımlanan bilgilere göre, daha önce belediye başkanları belediye meclisi üyeleri tarafından seçilirken 1963 seçiminde başkanlık için doğrudan seçim ve çoğunluk sistemi uygulandı. Yüksek Seçim Kurulu arşivi de 17 Kasım 1963 seçimlerini Mahalli İdareler Genel Seçimleri kapsamında kayıt altına alıyor.
ALANYA’DA İZZET AZAKOĞLU DÖNEMİ BAŞLADI
Alanya’da 1963 yılındaki belediye başkanlığı yarışında CHP’den Şevki Türktaş ile Adalet Partisi’nden İzzet Azakoğlu karşı karşıya geldi. Seçimi Azakoğlu kazandı. Alanya Belediyesi’nin resmi tarihçesinde de İzzet Azakoğlu’nun görev dönemi 1963-1973 olarak gösteriliyor. Böylece Alanya’da doğrudan seçmenin oyuyla belirlenen belediye başkanlığı döneminin önemli halkalarından biri başlamış oldu. 1963 seçimleri yalnız Alanya açısından değil, Türkiye’de yerel yönetimlerin demokratik temsil biçiminin değişmesi bakımından da önemli bir eşik oluşturdu.
BELEDİYE BAŞKANLARI KENTİN DÖNÜŞÜMÜNE TANIKLIK ETTİ
Alanya’nın belediye tarihini yalnızca başkan isimleri ve görev yılları üzerinden değerlendirmek yeterli değil. İlçenin nüfusunun, yerleşim alanlarının, turizmin ve ticaretin zaman içinde büyümesi belediyenin sorumluluk alanını da genişletti. Alanya’nın kuruluşundan günümüze uzanan tarihsel gelişimini daha önce aktardığımız gibi, kent farklı dönemlerde önemli idari ve toplumsal dönüşümler yaşadı. İlk dönemlerde temizlik, pazar düzeni ve temel bayındırlık hizmetleri öne çıkarken modern belediyecilikte imar, ulaşım, altyapı, çevre, sosyal hizmetler, kültür, afetlere hazırlık ve kent planlaması gibi çok daha geniş bir görev alanı oluştu. Bu nedenle hayatını kaybeden eski belediye başkanlarının dönemleri, aynı zamanda Alanya’nın küçük bir kıyı yerleşiminden büyüyen bir kent merkezine dönüşümünün farklı safhalarını yansıtıyor.
