Joaquín Archivaldo Guzmán Loera, 4 Nisan 1957’de Meksika’nın Sinaloa eyaletindeki La Tuna yerleşiminde doğan ve “El Chapo” lakabıyla tanınan Meksikalı eski uyuşturucu baronudur. Uzun yıllar Sinaloa Karteli’nin başlıca yöneticilerinden biri olarak faaliyet gösteren Guzmán, kokain, eroin, metamfetamin ve esrarın başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere uluslararası pazarlara taşınmasında rol oynayan geniş çaplı bir suç yapılanmasının merkezindeki isimlerden biri oldu. ABD’de 2019 yılında mahkûm edilen Guzmán, ömür boyu hapis cezasına ek olarak 30 yıl daha hapis cezası aldı. Adalet Bakanlığı+1
Joaquín Guzmán kimdir?
Guzmán, yoksul bir çiftçi ailesinin çocuğu olarak Sierra Madre Occidental bölgesindeki kırsal bir çevrede büyüdü. Anne ve babası Emilio Guzmán Bustillos ile María Consuelo Loera Pérez’di. Çocukluk yıllarında ailesiyle birlikte tarım işlerinde çalıştı; eğitim hayatı oldukça kısa sürdü. Kaynaklarda küçük yaşta portakal sattığı, babasıyla çalışabilmek için ilkokulu erken bıraktığı ve yaşadığı bölgedeki sınırlı ekonomik imkânlar nedeniyle tarımsal üretime yöneldiği aktarılmaktadır.
Sinaloa’nın dağlık bölgelerinde haşhaş ve esrar yetiştiriciliğinin uzun yıllardır önemli bir kayıt dışı gelir kaynağı olması, Guzmán’ın gençlik döneminde içinde bulunduğu toplumsal ve ekonomik ortamı da şekillendirdi. Ailesinin haşhaş üretimiyle bağlantılı olduğu yönünde bilgiler bulunan Guzmán, genç yaşlarda esrar yetiştirmeye başladı. Yaklaşık 1,68 metrelik boyundan dolayı Meksika argosunda “kısa boylu” anlamına gelen “El Chapo” lakabıyla anılmaya başladı.
Organize suç dünyasına nasıl girdi?
Guzmán’ın organize suç yapılanmaları içindeki yükselişi 1970’lerin sonları ve 1980’lerde başladı. İlk dönemlerinde Héctor Luis Palma Salazar için çalıştı ve Sinaloa bölgesinden ABD-Meksika sınırına uyuşturucu sevkiyatlarının taşınması ile lojistiğinde görev aldı. Daha sonra Miguel Ángel Félix Gallardo’nun yönettiği Guadalajara Karteli çevresine girdi. Félix Gallardo’nun yapılanması, 1980’lerde Meksika’daki başlıca uyuşturucu kaçakçılığı ağlarından biriydi.
1988’de Félix Gallardo’nun tutuklanmasının ardından Guadalajara Karteli’nin kontrol ettiği kaçakçılık ağları farklı gruplara bölündü. Guzmán da bu dönemde Sinaloa merkezli yapılanma içinde giderek daha güçlü bir konuma yükseldi. Sinaloa Karteli olarak tanınan örgüt, sonraki yıllarda Meksika’dan ABD’ye ve diğer ülkelere uyuşturucu taşınmasında etkin hâle gelen uluslararası bir suç ağına dönüştü.
Sinaloa Karteli döneminde etkisi nasıl büyüdü?
Guzmán’ın yöneticilik yaptığı yapılanma özellikle uyuşturucunun sınır geçişlerinde kullanılabilecek yeni lojistik yöntemlere yatırım yaptı. Gizli bölmeleri bulunan araçlar, kara ve deniz güzergâhları, uçaklar ve ABD-Meksika sınırının altından geçirilen uzun tüneller bu yöntemler arasındaydı. Guzmán’ın faaliyet gösterdiği dönemde Sinaloa Karteli, Güney Amerika’dan gelen kokainin yanı sıra Meksika’da üretilen metamfetamin, eroin ve esrarın ABD pazarına taşınmasında önemli bir aktör hâline geldi.
ABD Adalet Bakanlığı’nın 2019’daki dava açıklamalarına göre savcılık, Guzmán’ın yaklaşık 25 yıllık dönem boyunca yürütülen suç faaliyetlerinin başlıca yöneticilerinden biri olduğunu ortaya koyan çok sayıda tanık ifadesi, uyuşturucu ele geçirmeleri, kayıtlar, mesajlar, görüntüler ve dinleme kayıtları sundu. Bakanlık, davada incelenen suç örgütünün ABD’ye bir milyon kilogramı aşan miktarda kokain, esrar, metamfetamin ve eroin sevkiyatıyla bağlantılı olduğunu bildirdi.
Guzmán’ın uluslararası ölçekte tanınması yalnızca güvenlik operasyonlarıyla sınırlı kalmadı. Forbes tarafından 2009 ile 2013 yılları arasında dünyanın etkili isimleri arasında gösterildi ve servetine ilişkin çeşitli tahminler yayımlandı. Bununla birlikte uyuşturucu ticaretinden elde edildiği ileri sürülen servetin tam büyüklüğünü doğrulamak mümkün olmadı; kamuoyuna yansıyan tahminler farklı kaynaklar arasında değişiklik gösterdi.
Joaquín Guzmán kaç kez yakalandı ve hapisten nasıl kaçtı?
Guzmán ilk olarak 1993 yılında Guatemala’da yakalandı. Meksika’ya iade edildikten sonra uyuşturucu kaçakçılığı ve bağlantılı suçlamalar nedeniyle hapis cezasına çarptırıldı. 2001 yılında tutulduğu yüksek güvenlikli cezaevinden kaçması, Meksika’da yıllarca sürecek büyük bir insan avının başlamasına yol açtı. Bu süreçte hem Meksika hem de ABD makamları yakalanmasına yardımcı olacak bilgiler için yüksek miktarlarda ödül açıkladı.
Yaklaşık 13 yıl firari kaldıktan sonra Şubat 2014’te Meksika’nın Mazatlán kentinde yeniden yakalandı. Ancak Temmuz 2015’te tutulduğu Altiplano Federal Cezaevi’ndeki hücresinden yaklaşık 1,5 kilometrelik bir tünele ulaşarak ikinci kez kaçtı. Hücresinin duş bölümünden başlayan kaçış tünelinin havalandırma ve aydınlatma sistemleriyle donatılmış olması, olayın dünya çapında gündeme gelmesine neden oldu.
Meksika güvenlik güçleri Guzmán’ı 8 Ocak 2016’da Sinaloa eyaletinin Los Mochis kentinde düzenlenen operasyonun ardından yeniden yakaladı. Yakalanmasından sonra ABD’ye iade edilmesine ilişkin süreç hızlandı. Meksika hükûmeti tarafından alınan karar doğrultusunda Guzmán, 19 Ocak 2017’de ABD’ye iade edildi ve New York’a götürüldü. ABD Adalet Bakanlığı, iade sırasında Guzmán hakkında farklı federal bölgelerde altı ayrı iddianamenin bulunduğunu açıkladı.
ABD’deki davasında hangi suçlardan mahkûm edildi?
Guzmán’ın davası New York’un Brooklyn bölgesindeki federal mahkemede görüldü. Yaklaşık üç ay süren yargılamanın ardından jüri 12 Şubat 2019’da Guzmán’ı hakkındaki 10 suçlamanın tamamından suçlu buldu. Suçlamalar arasında devam eden bir suç örgütünü yönetmek, uyuşturucu kaçakçılığı, kara para aklama komplosu ve uyuşturucu suçları kapsamında ateşli silah kullanılmasıyla bağlantılı hükümler yer aldı.
17 Temmuz 2019’da ABD Bölge Yargıcı Brian M. Cogan tarafından açıklanan kararla Guzmán ömür boyu hapis cezasına ve buna ek olarak aralıksız uygulanacak 30 yıllık hapis cezasına mahkûm edildi. Mahkeme ayrıca yaklaşık 12,6 milyar dolarlık mal varlığının müsadere edilmesine hükmetti. ABD Adalet Bakanlığı kararın, Guzmán’ın Sinaloa Karteli’nin başlıca liderlerinden biri olduğunun mahkeme tarafından kabul edilmesine dayandığını açıkladı.
Guzmán’ın yakalanması Sinaloa Karteli’ni sona erdirdi mi?
Guzmán’ın yakalanması ve ABD’ye iadesi Sinaloa Karteli açısından önemli bir liderlik kaybı yarattı ancak örgütün faaliyetleri sona ermedi. ABD makamlarına göre kartel içindeki farklı gruplar sonraki yıllarda faaliyetlerini sürdürdü. Guzmán’ın oğullarından bazılarının “Los Chapitos” adı verilen yapılanma içinde etkin roller üstlendiği, diğer tarafta Ismael “El Mayo” Zambada gibi uzun yıllardır örgüt içinde bulunan isimlerin etkisini koruduğu belirtildi. ABD Adalet Bakanlığı da Guzmán’ın 2016’daki yakalanmasının ardından oğullarının kartel içindeki güçlerini artırdıklarını öne süren davalar yürüttü.
Guzmán’ın kariyeri, 1980’lerden itibaren Meksika’daki uyuşturucu ticaretinin küçük bölgesel ağlardan uluslararası ölçekte faaliyet gösteren karmaşık suç yapılanmalarına dönüşmesinin önemli örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor. Sinaloa Karteli’nin yükselişi, ABD’deki yüksek uyuşturucu talebi, Latin Amerika’daki üretim merkezleri, sınır kaçakçılığı rotaları, yolsuzluk ve organize suçlar arasındaki ilişkileri de gündeme taşıdı.
Joaquín Guzmán günümüzde ABD federal cezaevi sisteminde ömür boyu hapis cezasını çekmektedir. Hakkındaki davalar ve iki ayrı cezaevi firarı nedeniyle dünya çapında tanınan bir isim hâline gelmiş olsa da biyografisinin temelini, uluslararası uyuşturucu kaçakçılığı örgütünün yönetimi nedeniyle aldığı ağır cezalar oluşturmaktadır. ABD’deki 2019 tarihli hüküm, uzun yıllar devam eden Meksika ve ABD ortak soruşturmalarının en önemli sonuçlarından biri olarak kayıtlara geçti.
