İmran Han, 5 Ekim 1952’de Lahor’da doğan Pakistanlı eski kriket oyuncusu, siyasetçi ve hayırseverdir. Uluslararası spor kariyerinde Pakistan millî takımının en önemli oyuncularından biri haline gelen Han, takımını 1992 Kriket Dünya Kupası şampiyonluğuna taşıdı. Sporu bıraktıktan sonra sosyal yardım çalışmalarına ve siyasete yöneldi; 1996’da Pakistan Tahrik-i İnsaf’ı (PTI) kurdu ve Ağustos 2018 ile Nisan 2022 arasında Pakistan’ın 22. başbakanı olarak görev yaptı.
İmran Han’ın çocukluğu ve eğitimi nasıldı?
Lahor’da büyüyen İmran Han, Pakistan’ın köklü eğitim kurumlarından Aitchison College’da öğrenim gördükten sonra eğitimine İngiltere’de Royal Grammar School Worcester’da devam etti. Daha sonra Oxford Üniversitesi bünyesindeki Keble College’a girdi ve 1975’te mezun oldu. İngiltere’de bulunduğu yıllar aynı zamanda profesyonel düzeye yaklaşan kriket kariyerinin geliştiği dönem oldu. Birleşik Krallık’taki eğitim ve spor deneyimi, ilerleyen yıllarda hem uluslararası tanınırlığının hem de Pakistan’daki kamuoyu profilinin şekillenmesine katkı sağladı.
Kriket kariyerinde hangi başarıları elde etti?
Han, Pakistan adına ilk Test maçına 3 Haziran 1971’de İngiltere karşısında çıktı. Sağ elini kullanan hızlı atıcı ve sağ elini kullanan vurucu olarak oynayan Han, zaman içinde dünyanın önde gelen çok yönlü kriket oyuncularından biri kabul edildi. Test kariyerinde 88 maçta 3 bin 807 koşu kaydederken 362 wicket aldı; bowling ortalaması 22,81, batting ortalaması ise 37,69 olarak gerçekleşti. Bir günlük uluslararası maçlarda da 175 karşılaşmada 3 bin 709 koşu ve 182 wicket ile kariyerini tamamladı.
İmran Han’ın spor kariyerinin en önemli başarısı, kaptanlığını yaptığı Pakistan’ın 1992 Kriket Dünya Kupası’nı kazanması oldu. Avustralya ve Yeni Zelanda’nın ev sahipliği yaptığı turnuvanın Melbourne’de oynanan finalinde Pakistan, İngiltere’yi yenerek tarihindeki ilk Dünya Kupası şampiyonluğuna ulaştı. Han finalde 72 koşuyla takımının en yüksek skorunu yapan oyuncu oldu. Uluslararası kriketten 1992’de ayrılan Han, spor tarihindeki konumu nedeniyle 2009’da ICC Cricket Hall of Fame’e alındı.
Hayır çalışmalarına neden yöneldi?
Han’ın kamu yaşamındaki en önemli çalışmalarından biri sağlık alanında oldu. Annesi Şevket Hanım’ın 1985’te kanser nedeniyle hayatını kaybetmesinin ardından Pakistan’da kanser hastalarının karşılaştığı tedavi sorunlarını gündemine aldı. 1991’de bir kanser hastanesi kurmak için geniş çaplı bağış kampanyası başlattı. Lahor’daki Shaukat Khanum Memorial Cancer Hospital and Research Centre 1994’te faaliyete geçti; kurum daha sonra Peşaver’de de bir merkez açtı. Hastane ağı, özellikle maddi imkânları sınırlı hastalara yönelik tedavi çalışmalarıyla Han’ın siyasi kariyerinden bağımsız biçimde en kalıcı sosyal girişimlerinden biri oldu.
Eğitim alanında da girişimlerde bulunan Han, Mianvali bölgesinde Namal College’ın kuruluşuna öncülük etti; kurum 2008’de eğitim vermeye başladı. Han ayrıca 2005-2014 yılları arasında İngiltere’deki Bradford Üniversitesi’nin rektörlüğünü yaptı. Sporculuk döneminde kazandığı uluslararası görünürlüğü sağlık ve eğitim projelerine kaynak yaratmak için kullanması, onun siyasete girmeden önce de Pakistan’ın en tanınmış kamusal figürlerinden biri olmasını sağladı.
İmran Han siyasete nasıl girdi?
İmran Han, Nisan 1996’da Pakistan Tahrik-i İnsaf’ı kurarak aktif siyasete girdi. Yolsuzlukla mücadele, sosyal adalet ve yönetim reformu gibi temaları partisinin temel söylemleri arasına yerleştirdi. 2002 genel seçimlerinde Mianvali’den Pakistan Ulusal Meclisi’ne seçildi ve 2007’ye kadar milletvekilliği yaptı. PTI uzun süre ülkenin iki büyük siyasi geleneğinin gerisinde kalan bir hareket olsa da 2010’lu yıllarda özellikle kentli seçmenler ve gençler arasında desteğini artırdı.
2013 genel seçimlerinde PTI Ulusal Meclis’te 35 sandalye kazandı ve ulusal siyasette başlıca güçlerden biri haline geldi. Parti aynı dönemde Hayber Pahtunhva eyaletinde koalisyon hükümetinin öncü gücü oldu. Han, muhalefette bulunduğu yıllarda seçim reformu ve yolsuzluk iddialarını siyasal kampanyalarının merkezine taşıdı. 2018 genel seçimlerinde PTI parlamentoda en fazla sandalye kazanan parti oldu; Han gerekli siyasi desteği sağlayarak 18 Ağustos 2018’de Pakistan’ın 22. başbakanı olarak göreve başladı.
Başbakanlığı neden sona erdi?
Han’ın başbakanlığı ekonomik sorunlar, dış politika tercihleri, muhalefetle sertleşen mücadele ve Pakistan siyasetinde etkili olan askerî kurumlarla ilişkiler üzerine yoğun tartışmaların yaşandığı bir döneme denk geldi. Muhalefetin 2022’de verdiği güvensizlik önergesi uzun bir siyasi ve hukuki sürecin ardından 10 Nisan 2022’de Ulusal Meclis’te oylanarak kabul edildi. Böylece Han, Pakistan tarihinde parlamentodaki güvensizlik oylaması sonucunda görevden ayrılan ilk başbakan oldu. Başbakanlığının ardından PTI’nin başında erken seçim talebini sürdüren kitlesel bir muhalefet kampanyasına yöneldi.
3 Kasım 2022’de Pencap eyaletinin Vezirabad kentinde düzenlenen bir siyasi yürüyüş sırasında silahlı saldırıya uğrayan Han yaralandı ancak saldırıdan sağ kurtuldu. Aynı dönemde Pakistan Seçim Komisyonu, başbakanlığı sırasında yabancı devlet temsilcilerinden aldığı resmî hediyelerin beyanı ve satışıyla ilgili “Toshakhana” dosyasında hakkında siyasi yasak kararı verdi. Han ve PTI ise kendisine karşı yürütülen hukuki süreçlerin siyasi amaç taşıdığını savundu; Pakistan hükümetleri ve devlet kurumları bu suçlamaları reddetti.
Tutuklanması ve davalarındaki son durum nedir?
Han, 9 Mayıs 2023’te İslamabad Yüksek Mahkemesi परिसरında Al-Qadir Trust soruşturması kapsamında gözaltına alındı. Tutuklanmasının ardından ülke genelinde protestolar çıktı ve bazı askerî tesisler ile kamu binaları saldırıya uğradı; binlerce PTI destekçisi gözaltına alındı. Han, 5 Ağustos 2023’te devlet hediyeleriyle bağlantılı bir davada üç yıl hapis cezasına çarptırıldı ve ceza daha sonra temyiz sürecinde askıya alındı. Buna karşın farklı soruşturma ve davalar nedeniyle cezaevinde kalmaya devam etti.
30 Ocak 2024’te diplomatik bir şifrenin içeriğinin açıklanmasıyla ilgili “cipher” davasında 10 yıl hapis cezası alan Han’ın bu mahkûmiyeti, İslamabad Yüksek Mahkemesi tarafından 3 Haziran 2024’te kaldırıldı ve Han ile eski Dışişleri Bakanı Şah Mahmud Kureşi bu dosyada beraat etti. Han ve eşi Bushra Bibi hakkında evliliklerinin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla verilen yedi yıllık hapis cezası da Temmuz 2024’te temyiz mahkemesince kaldırıldı.
Ancak hukuki süreç burada sona ermedi. 17 Ocak 2025’te Al-Qadir Trust adıyla bilinen yolsuzluk davasında Han 14 yıl, eşi Bushra Bibi ise yedi yıl hapis cezasına çarptırıldı. Han suçlamaları reddederken PTI kararı siyasi baskının parçası olarak nitelendirdi; hükümet ise yargı sürecinin bağımsız olduğunu savundu. Ağustos 2026 itibarıyla Han, Ağustos 2023’ten beri tutulduğu Rawalpindi’deki Adiala Cezaevi’nde bulunuyordu. Pakistan Yüksek Mahkemesi sağlık durumuna ilişkin başvurular üzerine Ağustos 2026’da hastaneye sevk edilmesini emretti; kısa süreli tıbbi muayenenin ardından yeniden cezaevine gönderildi.
İmran Han’ın yaşamı, Pakistan’ın yakın tarihinde spor, hayırseverlik ve siyasetin aynı kişide kesiştiği sıra dışı örneklerden biri olarak öne çıkıyor. 1992 Dünya Kupası zaferiyle ulusal bir spor simgesine dönüşen Han, kurduğu sağlık ve eğitim kurumlarıyla sosyal alanda kalıcı yapılar oluşturdu; PTI aracılığıyla ise Pakistan’ın geleneksel siyasi dengelerini değiştiren geniş bir seçmen hareketinin liderliğini yaptı. Başbakanlıktan güvensizlik oylamasıyla ayrılması, sonrasındaki kitlesel protestolar ve devam eden davalar, onun siyasi etkisinin görev süresinin sona ermesinden sonra da Pakistan gündeminin merkezinde kalmasına yol açtı.
