Vladimir Vladimiroviç Putin, 7 Ekim 1952’de Sovyetler Birliği’nin Leningrad kentinde, günümüzdeki adıyla Sankt-Peterburg’da doğan Rus siyasetçi ve eski istihbarat görevlisidir. 1999’un son günlerinde devlet başkanlığı görevini vekâleten üstlenen Putin, 2000’de ilk kez Rusya Federasyonu Cumhurbaşkanı seçildi. 2008-2012 arasındaki başbakanlık dönemi dışında devlet başkanlığını sürdüren Putin, Mart 2024’te yapılan seçimlerin ardından 7 Mayıs 2024’te yeniden göreve başladı ve Rusya’nın günümüzdeki devlet başkanı olarak görevini sürdürmektedir. Kremlin+1
Vladimir Putin’in çocukluğu ve eğitimi nasıldı?
Putin, Vladimir Spiridonoviç Putin ile Maria İvanovna Putina’nın üç çocuğundan en küçüğü olarak dünyaya geldi. Ailesi, İkinci Dünya Savaşı ve Leningrad Kuşatması’nın ağır sonuçlarını doğrudan yaşamıştı. Putin’in kendisinden önce doğan iki erkek kardeşinden Albert bebekken, Viktor ise 1942’de kuşatma sırasında hayatını kaybetti. Babası savaş yıllarında Sovyet birliklerinde görev yaptı ve ağır yaralandı; annesi ise fabrika işçisiydi.
Çocukluk ve gençlik yıllarını Leningrad’da geçiren Putin, küçük yaşlardan itibaren sporla ilgilendi. Özellikle sambo ve judoya yöneldi. Ortaöğretim döneminde Almanca öğrenmesi, ilerleyen yıllarda Doğu Almanya’daki istihbarat görevi sırasında önem kazandı. 1970’te Leningrad Devlet Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi ve 1975’te mezun oldu. Daha sonraki yıllarda ekonomi alanında akademik çalışma yaptı; Kremlin’in resmî biyografisinde ekonomi alanında bilimsel derece sahibi olduğu belirtilmektedir.
KGB’den siyasete geçişi nasıl gerçekleşti?
Üniversiteden mezun olduktan sonra Sovyetler Birliği’nin devlet güvenlik teşkilatı KGB’de çalışmaya başlayan Putin, istihbarat kariyerinde yaklaşık 16 yıl görev yaptı. 1985-1990 arasında Sovyet müttefiki Doğu Almanya’nın Dresden kentinde görev aldı. Sovyet sisteminin çözülmeye başladığı dönemde Leningrad’a döndü ve 1991’de KGB’den ayrıldı. İstihbarat hizmetinden ayrıldığında yarbay rütbesindeydi.
Putin’in siyasi ve idari kariyeri Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecinde Sankt-Peterburg’da başladı. 1990’da Leningrad Devlet Üniversitesinde uluslararası ilişkilerden sorumlu rektör yardımcısının yardımcısı olarak çalıştı, ardından kent yönetiminde görev aldı. Haziran 1991’de Sankt-Peterburg yönetiminin dış ilişkiler komitesinin başına geçti; 1994’ten itibaren belediye yönetiminde üst düzey sorumluluklar üstlendi.
1996’da Moskova’ya taşınarak Boris Yeltsin yönetimindeki federal devlet yapılanmasına katıldı. Cumhurbaşkanlığı idaresinde farklı görevler üstlendikten sonra Temmuz 1998’de Federal Güvenlik Servisinin, yani FSB’nin direktörlüğüne getirildi. Mart 1999’da Rusya Güvenlik Konseyi sekreterliği görevini de üstlenen Putin, Ağustos 1999’da Yeltsin tarafından başbakan olarak atandı. Böylece birkaç yıl içinde yerel yönetim görevlerinden Rusya’nın en üst düzey siyasi makamlarından birine yükseldi.
Vladimir Putin devlet başkanlığına nasıl yükseldi?
Boris Yeltsin’in 31 Aralık 1999’da beklenmedik biçimde istifa etmesi üzerine Putin, anayasa gereği devlet başkanlığı görevini vekâleten üstlendi. 26 Mart 2000’de yapılan seçimleri kazanarak Rusya Federasyonu Cumhurbaşkanı seçildi ve 7 Mayıs 2000’de göreve başladı. 2004 seçimlerinde ikinci dönem için yeniden seçildi. İlk iki başkanlık dönemi, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından ekonomik ve siyasi istikrarsızlık yaşayan Rusya’da merkezi yönetimin güçlendirildiği bir dönem oldu.
Putin’in ilk yıllarında Rus ekonomisi, 1990’lardaki ağır kriz dönemine kıyasla hızlı büyüdü. Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş, artan ihracat gelirleri, mali düzenlemeler ve ekonomik toparlanma bu süreçte belirleyici oldu. Rusya’nın döviz rezervleri ve kamu maliyesi güçlenirken yaşam standartlarında da belirgin iyileşmeler görüldü. Bununla birlikte ekonominin enerji ihracatına yüksek ölçüde bağımlı kalması, sonraki dönemlerde Rus ekonomisinin temel yapısal sorunlarından biri olmaya devam etti.
Putin’in ilk başkanlığı aynı zamanda İkinci Çeçen Savaşı ve Kuzey Kafkasya’daki güvenlik politikalarıyla şekillendi. Federal yönetim Çeçenistan üzerindeki kontrolünü yeniden tesis ederken çatışmalar ciddi can kayıplarına ve insan hakları tartışmalarına yol açtı. Putin yönetimi bu dönemde ülkenin geniş bölgelerinde federal merkezin siyasi etkisini artırdı; valiler, büyük sermaye grupları ve ulusal medya üzerindeki Kremlin etkisi de giderek güçlendi.
Rus anayasasının o dönemde arka arkaya üçüncü başkanlık dönemine izin vermemesi nedeniyle Putin 2008’de devlet başkanlığından ayrıldı. Dmitri Medvedev cumhurbaşkanı seçilirken Putin 8 Mayıs 2008’de başbakan oldu. Bu dört yıllık dönemde de Rus siyasetindeki merkezi konumunu korudu. Ağustos 2008’de Rusya ile Gürcistan arasında kısa süreli bir savaş yaşandı; Moskova daha sonra Abhazya ve Güney Osetya’nın bağımsızlığını tanıdı.
2012’den sonraki Putin dönemi hangi gelişmelerle şekillendi?
Putin, 4 Mart 2012’de yeniden devlet başkanı seçildi ve 7 Mayıs’ta üçüncü başkanlık dönemine başladı. Seçim süreci ve öncesindeki parlamento seçimleri usulsüzlük iddialarına ve Moskova başta olmak üzere birçok kentte kitlesel protestolara sahne oldu. Putin 2018’de bir kez daha seçildi. Bu dönemde devlet kurumları üzerindeki başkanlık etkisinin artması, muhalefete yönelik baskılar, sivil toplum kuruluşlarına getirilen sınırlamalar ve bağımsız medyanın hareket alanının daralması uluslararası insan hakları kuruluşlarının başlıca eleştiri konuları arasında yer aldı.
Putin’in üçüncü başkanlık döneminin en önemli dış politika gelişmelerinden biri 2014’te Kırım’ın Rusya tarafından ilhak edilmesi oldu. Rusya, Ukrayna’daki siyasi krizin ardından Kırım’da kontrolü ele geçirdi ve bölgeyi kendi topraklarına kattığını açıkladı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ve uluslararası toplumun büyük bölümü bu adımı tanımadı. Aynı dönemde Ukrayna’nın Donbas bölgesindeki çatışmalar başladı ve Batılı ülkeler Rusya’ya kapsamlı ekonomik yaptırımlar uygulamaya koydu.
Rusya, Putin yönetiminde Eylül 2015’te Suriye iç savaşına doğrudan askerî müdahalede bulundu. Moskova’nın hava operasyonları ve askerî desteği, Beşşar Esad yönetiminin savaşın seyrinde üstünlük kazanmasında önemli rol oynadı. Bu müdahale Rusya’nın Orta Doğu’daki askerî ve diplomatik ağırlığını artırırken Moskova ile Batılı ülkeler arasındaki Suriye politikası ayrılıklarını da belirginleştirdi.
2020’de Rusya Anayasası’nda kapsamlı değişiklikler yapıldı. Değişiklik paketinin önemli sonuçlarından biri, Putin’in daha önceki başkanlık dönemlerinin yeni dönem sınırlaması hesabında sıfırlanmasına olanak tanımasıydı. Böylece Putin’in 2024 ve 2030 seçimlerinde yeniden aday olabilmesinin anayasal zemini oluştu. Rusya’da devlet başkanlığı süresi altı yıl olduğundan, seçimleri kazanması hâlinde görev süresinin 2036’ya kadar uzaması hukuken mümkün hale geldi.
Ukrayna savaşı Putin dönemini nasıl değiştirdi?
Rusya’nın Ukrayna sınırlarında 2021 boyunca yoğunlaştırdığı askerî yığınak, 24 Şubat 2022’de geniş çaplı işgalin başlamasıyla savaşa dönüştü. Putin, operasyonun gerekçelerini Rusya’nın güvenliği, NATO’nun genişlemesi ve Donbas’taki durum üzerinden açıkladı. Ukrayna ve Batılı devletler ise saldırıyı egemen bir ülkeye yönelik hukuka aykırı bir işgal olarak nitelendirdi. Savaşın ardından ABD, Avrupa Birliği, Birleşik Krallık ve çok sayıda ülke Rusya’ya karşı daha önce görülmemiş ölçekte ekonomik ve mali yaptırımlar uyguladı.
Putin Eylül 2022’de kısmi seferberlik ilan etti. Aynı yıl Rusya, Ukrayna’nın Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya bölgelerinin Rusya’ya katıldığını açıkladı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu bu ilhak girişimlerini uluslararası hukuk açısından geçersiz olarak değerlendiren kararlar kabul etti. Savaş, Putin yönetiminin dış politikasının yanı sıra Rus ekonomisini, savunma harcamalarını, Batı ile ilişkileri ve ülkenin iç siyasi ortamını da derinden değiştirdi.
Uluslararası Ceza Mahkemesi, Ukrayna’daki duruma ilişkin soruşturma kapsamında 17 Mart 2023’te Vladimir Putin ve Rusya Çocuk Hakları Komiseri Maria Lvova-Belova hakkında tutuklama emri çıkardı. Mahkeme, işgal altındaki Ukrayna topraklarından çocukların hukuka aykırı biçimde sınır dışı edilmesi ve Rusya’ya nakledilmesiyle bağlantılı savaş suçu şüphesi bakımından makul gerekçeler bulunduğunu açıkladı. Tutuklama emri bir mahkûmiyet kararı anlamına gelmemekte; Putin hakkındaki süreç UCM bakımından şüpheli statüsünde devam etmektedir.
Vladimir Putin günümüzde hangi görevde bulunuyor?
Putin, 15-17 Mart 2024 tarihlerinde gerçekleştirilen Rusya devlet başkanlığı seçimini kazanarak yeni bir altı yıllık dönem için seçildi ve 7 Mayıs 2024’te yemin ederek göreve başladı. Rusya Devlet Başkanlığının resmî kayıtları Putin’i halen Rusya Federasyonu Cumhurbaşkanı olarak göstermektedir. Rusya Anayasası kapsamında devlet başkanı; ülkenin iç ve dış politikasının temel yönlerini belirleyen, silahlı kuvvetlerin başkomutanlığını yürüten ve devlet organlarının işleyişinde geniş yetkilere sahip makamdır.
Putin’in uzun iktidarı Rusya’nın Sovyetler Birliği sonrasındaki siyasi yapısını belirleyen başlıca dönemlerden biri kabul edilmektedir. Destekçileri onun 1990’ların ekonomik ve siyasi istikrarsızlığından sonra merkezi devleti güçlendirdiğini, ekonomik toparlanmayı yönettiğini ve Rusya’nın uluslararası etkisini yeniden artırdığını savunmaktadır. Eleştirmenleri ise seçim rekabetinin zayıflaması, muhalif siyasetçilere yönelik baskılar, bağımsız medyanın daralan alanı, insan hakları ihlalleri ve iktidarın giderek merkezileşmesi nedeniyle Putin yönetimini otoriterleşmeyle ilişkilendirmektedir.
2007’de Time dergisi tarafından “Yılın Kişisi” seçilen Putin, 2010’lu yıllarda dünyanın en etkili siyasi liderleri arasında gösterildi. Forbes tarafından 2013-2016 arasında art arda dünyanın en güçlü kişisi seçildi. Ancak özellikle 2014’ten sonra Ukrayna krizi, 2022’de başlayan geniş çaplı savaş ve bunun doğurduğu yaptırımlar Putin’in uluslararası konumunu köklü biçimde değiştirdi. 1999’dan itibaren başbakanlık ve devlet başkanlığı makamlarında kesintisiz biçimde Rusya’nın en üst siyasi yönetiminde bulunan Putin, 21. yüzyıl Rusya’sının iç politikası, güvenlik anlayışı ve dış ilişkileri üzerinde belirleyici rol oynayan isim olmaya devam etmektedir.
