İçeriğe geç
PusnetPUSNET
Keşfetİl HaberleriSon DakikaDünyaGündemAsayişEkonomiSporKültür-SanatÇevreEğitimSağlıkYaşamMagazinBiyografiTeknolojiGenelTurizmSiyasetTakip Edilenlerİletişim

Yasal ve Destek

Yayın İlkeleriKullanım KılavuzuKullanım ŞartlarıGizlilik PolitikasıÇerez PolitikasıKVKKZiyaretçi AydınlatmaHata / İstek BildirRSS BeslemesiAtom Beslemesi

Küresel Topluluğu Birlikte Büyütelim

Doğru bilgi, güçlü topluluk. Haberini paylaş, sesini duyur.

Hemen Paylaş
Ana Sayfa›Biyografi›Mareşal Fevzi Çakmak ve Türkiye’nin askerî dönüşümü
Biyografi

Mareşal Fevzi Çakmak ve Türkiye’nin askerî dönüşümü

Pusnet
Pusnet
@pusnet

Paylaşıldı: 31.08.2026 06:04

Güncellendi: 31.08.2026 06:04

Mareşal Fevzi Çakmak ve Türkiye’nin askerî dönüşümü

Mustafa Fevzi Çakmak, 12 Ocak 1876’da İstanbul’da doğan Türk asker, siyasetçi ve devlet adamıdır. Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemindeki savaşlardan Millî Mücadele’ye, Cumhuriyet’in kuruluşundan çok partili siyasi hayata kadar uzanan uzun kariyeriyle Türkiye tarihinin başlıca askerî şahsiyetleri arasında yer aldı. Kurtuluş Savaşı’ndaki hizmetlerinin ardından 31 Ağustos 1922’de mareşalliğe yükseltildi ve Mustafa Kemal Atatürk’ten sonra Türkiye Cumhuriyeti tarihinde bu rütbeyi taşıyan ikinci ve son asker oldu. İlk Millî Savunma Bakanlığı görevini üstlendi, İcra Vekilleri Heyeti Reisliği yaptı ve Cumhuriyet döneminin ilk Genelkurmay Başkanı olarak görev aldı. Atatürk Sitesi+1

Fevzi Çakmak’ın askerlik hayatı nasıl başladı?

Topçu Albayı Ali Sırrı Bey ile Hesna Hanım’ın oğlu olan Fevzi Çakmak, çocukluk ve gençlik yıllarından itibaren askerî eğitim aldı. İstanbul’daki askerî okulların ardından Mart 1890’da Kuleli Askerî Lisesine başladı ve buradan 1893’te mezun oldu. 29 Nisan 1893’te Harp Okuluna girerek 28 Ocak 1896’da piyade teğmen oldu; ardından Harp Akademisini 25 Aralık 1898’de kurmay yüzbaşı rütbesiyle tamamladı. Askerî kaynaklarda İngilizce, Almanca, Fransızca, Rusça, Farsça, Arapça, Arnavutça ve Sırpça bildiği belirtilmektedir.

Kurmay subay olarak ilk yıllarında Balkanlar’da görev yapan Çakmak, 1899’dan itibaren Metroviçe’deki birliklerin kurmay heyetlerinde bulundu. Osmanlı yönetiminin Balkanlar’da milliyetçi hareketler, isyanlar ve büyük devletlerin müdahaleleriyle karşı karşıya olduğu bir dönemde Sırp ve Arnavut çetelerine karşı yürütülen faaliyetlerde görev aldı. Taşlıca’da askerî ve mülkî sorumluluklar üstlendi; Kosova Kolordusu Kurmay Başkanlığı yaptı. 1911’de Trablusgarp Savaşı’nın başlamasının ardından Rumeli’nin savunmasından sorumlu Garp Ordusu karargâhında görev aldı.

Balkan ve Birinci Dünya savaşlarında hangi görevleri üstlendi?

1912-1913 Balkan Savaşları, Fevzi Çakmak’ın meslek hayatında önemli bir tecrübe dönemi oldu. Yakova bölgesindeki birliklerde ve Vardar Ordusu karargâhında görev yapan Çakmak, Osmanlı ordusunun Balkan topraklarından çekiliş sürecini doğrudan yaşayan komutanlardan biriydi. Bu dönemde edindiği gözlemleri daha sonra askerî tarih çalışmalarına da aktardı. Balkan Savaşları üzerine hazırlanan metinleri ilerleyen yıllarda “Batı Rumeli’yi Nasıl Kaybettik?” adıyla yayımlanan çalışmaların temelini oluşturdu.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale, Kafkas ve Suriye-Filistin cephelerinde önemli komuta görevleri üstlendi. 1915’te mirlivalığa yükseldi ve Çanakkale’de 5. Kolordu Komutanı olarak görev yaptı. Ağustos 1915 muharebeleri sırasında emrindeki birlikler cephedeki kuvvetlerin desteklenmesinde kullanıldı; Mustafa Kemal Bey’in ayrılmasının ardından Aralık 1915’te Anafartalar Grubu Komutanlığına vekâlet etti. Daha sonraki yıllarda Doğu cephesinde ve Filistin bölgesinde de üst düzey komutanlık görevleri yürüterek 1918’de ferik rütbesine yükseldi. TBMM kayıtlarında 2. Kafkas Kolordusu, 2. Ordu ve 7. Ordu komutanlıkları da askerî kariyerindeki görevler arasında gösterilmektedir.

Kurtuluş Savaşı’nda Fevzi Çakmak’ın rolü neydi?

Mondros Mütarekesi sonrasında İstanbul’da kalan Fevzi Paşa, 24 Aralık 1918’den 14 Mayıs 1919’a kadar Osmanlı Erkân-ı Harbiye Reisliği görevini yürüttü. Daha sonra 1. Ordu Müfettişliği ve Askerî Şûra üyeliği yaptı; Ali Rıza Paşa ve Salih Hulusi Paşa hükûmetlerinde Harbiye Nazırlığı görevini üstlendi. Harbiye Nazırlığı sırasında Anadolu’da gelişen Millî Mücadele hareketine karşı İstanbul’daki sert önlemlere mesafeli durduğu, Anadolu’ya silah ve malzeme aktarımını kolaylaştıran bir tutum izlediği kaynaklarda aktarılmaktadır. İstanbul’un 16 Mart 1920’de İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesinin ardından Anadolu’ya geçme kararı aldı.

27 Nisan 1920’de Ankara’ya ulaşan Fevzi Paşa, Mustafa Kemal Paşa tarafından karşılandı ve Birinci TBMM’ye Kozan milletvekili olarak katıldı. 3 Mayıs 1920’de Millî Müdafaa Vekilliğine getirildi. İstanbul Hükûmeti ise Millî Mücadele’ye katılması nedeniyle rütbe ve nişanlarının geri alınmasına ve hakkında idam kararı verilmesine hükmetti. Fevzi Paşa buna karşın Ankara hükûmetinin yeni ordusunun oluşturulmasında görev aldı. 24 Ocak 1921’den itibaren Millî Müdafaa Vekilliğinin yanı sıra İcra Vekilleri Heyeti Reisliğini de üstlenerek savaşın en kritik dönemlerinde hem askerî hem siyasi sorumluluk taşıdı.

İkinci İnönü Muharebesi’nin ardından 3 Nisan 1921’de TBMM kararıyla orgeneralliğe yükseltildi. Ağustos 1921’de Genelkurmay Başkanlığı görevini de üstlenen Çakmak, Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Başkomutan Mustafa Kemal Paşa ile birlikte harekâtın yönetiminde bulundu. 1922’de diğer hükûmet görevlerinden ayrılarak ağırlığını Genelkurmay Başkanlığına verdi ve Büyük Taarruz’un hazırlanmasında üst düzey askerî planlama sorumluluğu üstlendi. Dumlupınar Meydan Muharebesi ve 30 Ağustos zaferinin ardından Mustafa Kemal Paşa’nın önerisiyle TBMM tarafından 31 Ağustos 1922’de mareşalliğe terfi ettirildi.

Cumhuriyet döneminde hangi görevlerde bulundu?

Cumhuriyet’in ilanından sonra Fevzi Çakmak, yeni devletin ordusunun teşkilatlanmasında belirleyici görev üstlendi. 3 Mart 1924’te Genelkurmay Başkanlığının hükûmet içindeki vekâlet yapısından çıkarılarak müstakil bir başkanlığa dönüştürülmesi sonrasında görevine Genelkurmay Başkanı olarak devam etti. Aynı yıl askerlik ve milletvekilliğinin birlikte yürütülmesini engelleyen düzenleme üzerine İstanbul milletvekilliğinden istifa ederek askerî görevi tercih etti. Cumhuriyet ordusunun kurumsallaşması, eğitim sisteminin düzenlenmesi, savunma planlarının hazırlanması ve yeni askerî yapılanmanın yerleştirilmesi sürecinde yaklaşık iki yıl Kurtuluş Savaşı dönemi dâhil olmak üzere yirmi yılı aşkın süre Genelkurmayın başında kaldı. 12 Ocak 1944’te yaş haddinden emekliye ayrıldı.

Çakmak’ın Genelkurmay Başkanlığı, Mustafa Kemal Atatürk’ün cumhurbaşkanlığı döneminin tamamına yakınını ve İsmet İnönü döneminin ilk yıllarını kapsadı. Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’nın dışında kalmaya çalıştığı yıllarda da Genelkurmay Başkanı olarak ülkenin savunma hazırlıklarında görev yaptı. Askerî kariyerinin uzunluğu ve Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişte birbirinden farklı ordu yapılanmalarında görev yapmış olması, onu Türk askerî tarihinin süreklilik gösteren isimlerinden biri hâline getirdi.

Fevzi Çakmak siyasette ve askerî tarih çalışmalarında nasıl iz bıraktı?

Emekli olduktan sonra yeniden siyasete yönelen Fevzi Çakmak, 21 Temmuz 1946 seçimlerinde Demokrat Parti listesinden bağımsız aday olarak İstanbul milletvekili seçildi. Bir süre sonra Demokrat Parti çevresinden uzaklaştı ve 1948’de kurulan Millet Partisinin kurucuları arasında yer aldı; partinin onursal başkanlığını yaptı. Böylece Osmanlı döneminde Harbiye Nazırlığıyla başlayan siyasi görevleri, Cumhuriyet’in çok partili hayata geçiş döneminde milletvekilliği ve muhalefet siyasetiyle devam etti.

Fevzi Çakmak yalnızca cephe ve karargâh görevleriyle değil, askerî tarih alanındaki çalışmalarıyla da bilinir. 1935’te Harp Akademisinde verdiği konferanslardan hazırlanan “Büyük Harpte Şark Cephesi Hareketleri”, 1936’da Genelkurmay Matbaası tarafından yayımlandı ve Birinci Dünya Savaşı’nın Kafkasya ile İran sahasındaki askerî gelişmelerini ele aldı. Balkan Savaşları sırasındaki deneyimlerine dayanan çalışmaları ise daha sonra “Batı Rumeli’yi Nasıl Kaybettik?” adıyla yayımlandı. Çakmak’ın 1911’den başlayarak tuttuğu günlüklerin bir bölümü de ölümünden yıllar sonra yayımlanarak Osmanlı’nın son dönemi, savaş yılları ve Millî Mücadele üzerine önemli bir kişisel kaynak hâline geldi.

Mareşal Fevzi Çakmak, milletvekilliği devam ederken 10 Nisan 1950’de İstanbul’da 74 yaşında hayatını kaybetti ve Eyüp Sultan Mezarlığı’na defnedildi. Yaklaşık yarım yüzyıla yayılan kamu hizmeti boyunca Balkanlar’dan Çanakkale’ye, Kurtuluş Savaşı’ndan Cumhuriyet ordusunun kuruluşuna kadar Türkiye’nin yakın tarihindeki birçok kritik dönemde görev aldı. Özellikle Sakarya ve Büyük Taarruz’daki üst düzey komuta sorumluluğu, mareşalliğe yükselmesi ve uzun süreli Genelkurmay Başkanlığı, Fevzi Çakmak’ın Türkiye’nin askerî ve siyasi tarihindeki kalıcı yerini belirleyen başlıca unsurlar oldu.

1

0 yorum

Sen

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yap!

İlgili Haberler

  • Millî Mücadele komutanı ve Meclis Başkanı Ali Fuat CebesoyBiyografi
  • Murat Karayılan ve PKK içindeki yönetici rolüBiyografi
  • Nuri Conker: Cepheden Meclis Başkan VekilliğineBiyografi
  • Hamidiye’den başvekilliğe uzanan Rauf Orbay portresiBiyografi
  • Medyadan siyasete uzanan kariyeriyle Ahmet ÖzalBiyografi
  • Doğa Rutkay tiyatrodan televizyon komedisine uzanan kariyeriBiyografi
  • Seyyid Kutub’un düşünce dünyası, eserleri ve etkisiBiyografi
  • Osmanlı modernleşmesinin dönüm noktasında II. MahmudBiyografi
  • Latife Uşşakî: Cumhuriyet’in ilk yıllarında kamusal bir figürBiyografi
  • Beşiktaş’ın Sarı Fırtınası Metin Tekin’in futbol yolculuğuBiyografi
Pusnet

Alanya ve Antalya öncelikli, doğrulanmış ve tarafsız yerel haber platformu.

Kurumsal
  • Hakkımızda
  • Yayın İlkeleri
  • Künye
  • Düzeltme Politikası
  • İletişim
Yasal
  • Gizlilik Politikası
  • KVKK
  • Çerez Politikası
  • Kullanım Şartları
  • Ziyaretçi Aydınlatma
Keşfet
  • Son Dakika
  • Gündem
  • Bölgeler / İl Haberleri
  • RSS Beslemesi
  • Atom Beslemesi
© 2026 Pusnet. Tüm hakları saklıdır.
  • Keşfet
  • Ara
  • Bildirim
  • Profil