İçeriğe geç
PusnetPUSNET
Keşfetİl HaberleriSon DakikaDünyaGündemAsayişEkonomiSporKültür-SanatÇevreEğitimSağlıkYaşamMagazinBiyografiTeknolojiGenelTurizmSiyasetTakip Edilenlerİletişim

Yasal ve Destek

Yayın İlkeleriKullanım KılavuzuKullanım ŞartlarıGizlilik PolitikasıÇerez PolitikasıKVKKZiyaretçi AydınlatmaHata / İstek BildirRSS BeslemesiAtom Beslemesi

Küresel Topluluğu Birlikte Büyütelim

Doğru bilgi, güçlü topluluk. Haberini paylaş, sesini duyur.

Hemen Paylaş
Ana Sayfa›Biyografi›Meşrutiyet döneminin padişahı V. Mehmed ve saltanatı
Biyografi

Meşrutiyet döneminin padişahı V. Mehmed ve saltanatı

Pusnet
Pusnet
@pusnet

Paylaşıldı: 31.08.2026 06:55

Güncellendi: 31.08.2026 06:55

Meşrutiyet döneminin padişahı V. Mehmed ve saltanatı

V. Mehmed ya da yaygın adıyla Sultan Mehmed Reşad, 2 Kasım 1844'te İstanbul'da doğdu ve 3 Temmuz 1918'de yine İstanbul'da hayatını kaybetti. Osmanlı İmparatorluğu'nun 35. padişahı ve 114. İslam halifesi olan V. Mehmed, 1909'dan ölümüne kadar yaklaşık dokuz yıl tahtta kaldı. Saltanatı, anayasal monarşinin güç kazandığı, İttihat ve Terakkî'nin devlet yönetiminde belirleyici olduğu ve Osmanlı İmparatorluğu'nun arka arkaya büyük savaşlarla karşı karşıya kaldığı son derece kritik bir döneme rastladı.

V. Mehmed kimdir ve nasıl bir ailede yetişti?

Sultan Abdülmecid'in oğullarından biri olan Mehmed Reşad, II. Mahmud'un torunuydu. Annesi Gülcemal Kadın Efendi'ydi. Eski Çırağan Sahilsarayı'nda dünyaya gelen şehzade, henüz yedi yaşındayken annesini verem nedeniyle kaybetti. Çocukluğu ve gençliğinin ilk bölümü babası Abdülmecid ile amcası Sultan Abdülaziz'in saltanat dönemlerinde geçti. 1872'de Kamures Kadın ile evlenerek kendi ailesini kurdu.

Mehmed Reşad'ın kültürel ilgileri özellikle Fars edebiyatı, Mevlevilik ve Mesnevi üzerinde yoğunlaşıyordu. Şiir ve edebiyatla ilgilenmesi, daha sonraki yıllarda Mevlevî çevreleriyle kurduğu yakın ilişkilerde de görüldü. Bununla birlikte sarayda yetişen birçok şehzadenin aksine devlet yönetiminde doğrudan sorumluluk üstlenmesini sağlayacak uzun süreli bir idari veya askerî görev tecrübesi edinmedi.

II. Abdülhamid döneminde V. Mehmed nasıl yaşadı?

Ağabeyi II. Abdülhamid'in 1876'da tahta çıkmasından sonra Mehmed Reşad, uzun yıllar veliaht konumunda yaşadı. II. Abdülhamid dönemini ele aldığımız haberimizde de aktardığımız gibi, Dolmabahçe Sarayı'nın Veliaht Dairesi'nde sıkı gözetim altında tutuldu; başkalarıyla görüşmesi ve İstanbul'da serbestçe dolaşması önemli ölçüde sınırlandırıldı. Zaman zaman Balmumcu Çiftliği'ne gitmesine izin verilse de yaklaşık otuz yılı aşan bu dönem, onun kamusal yaşamdan ve devlet yönetiminden uzak kalmasına neden oldu.

1908'de İkinci Meşrutiyet'in ilan edilmesi, Mehmed Reşad'ın hayatındaki önemli dönüm noktalarından biri oldu. Veliaht sıfatıyla yeniden resmî törenlerde görünmeye başladı ve halkla daha fazla temas kurdu. Protokolde “Veliahd-ı Saltanat Reşad Efendi” olarak yer alan şehzade, güler yüzlü ve sakin kişiliğiyle dönemin kamuoyunda ağabeyi II. Abdülhamid'den farklı bir görüntü oluşturdu.

V. Mehmed Osmanlı tahtına nasıl çıktı?

31 Mart Olayı'nın ardından Hareket Ordusu İstanbul'a girdi ve gelişmeler II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesiyle sonuçlandı. Meclis-i Umumî'nin 27 Nisan 1909 tarihindeki kararı sonrasında 65 yaşındaki Mehmed Reşad tahta çıkarıldı. Saltanatında “Reşad” yerine hanedanın daha önceki hükümdarlarının da kullandığı “Mehmed” adı tercih edildi ve böylece V. Mehmed unvanını aldı. Halk arasında ise Sultan Reşad adı kullanılmaya devam etti.

Yeni padişahın cülûsu, II. Meşrutiyet sonrasında yeniden şekillenen Osmanlı siyasal düzeninin sembolik olaylarından biri oldu. V. Mehmed tahta çıkışının ardından kendisini meşrutî rejimle özdeşleştiren bir tutum sergiledi. 10 Mayıs 1909'da Eyüp'te düzenlenen kılıç kuşanma töreninde Osman Gazi'ye atfedilen kılıcı kuşandı; ardından Fatih Sultan Mehmed'in türbesini ziyaret etti. Uzun II. Abdülhamid döneminde padişahın halk arasında fazla görünmemesine alışmış İstanbul sakinleri için yeni hükümdarın şehir içinde düzenlenen törenlere katılması farklı bir görüntü oluşturdu.

V. Mehmed ikametgâhını Yıldız Sarayı'ndan Dolmabahçe Sarayı'na taşıdı. Uzun süredir yeterince kullanılmayan saray kapsamlı biçimde onarıldı; elektrik ve kalorifer gibi modern tesisatlar kuruldu. Buna rağmen padişahın geleneksel yaşam alışkanlıklarını sürdürerek gaz lambası ve sobayı tercih ettiği aktarılır. Cuma selamlıklarının farklı camilerde düzenlenmesi de onun halkın karşısına daha sık çıkmasını sağladı.

V. Mehmed döneminde devlet yönetimi kimlerin elindeydi?

V. Mehmed'in padişahlığı klasik Osmanlı mutlak hükümdarlığından oldukça farklı şartlarda geçti. 1876 Anayasası'nın yeniden yürürlüğe girdiği meşrutî düzende hükümet, meclis ve siyasî partilerin etkisi artmıştı. Padişahın devlet politikaları üzerindeki kişisel ağırlığı özellikle II. Abdülhamid dönemine kıyasla sınırlı kaldı. İttihat ve Terakkî Cemiyeti, özellikle 1913'ten sonra siyasal sistemin en güçlü unsuru haline geldi; Enver Paşa, Talat Paşa ve Cemal Paşa savaş yıllarında yönetimin önde gelen isimleri oldu.

Bu dönemin ilk yıllarında hükümetler sık sık değişti. Hüseyin Hilmi Paşa, İbrahim Hakkı Paşa, Gazi Ahmed Muhtar Paşa, Kâmil Paşa ve Mahmud Şevket Paşa gibi isimler sadrazamlık yaptı. 23 Ocak 1913'te gerçekleşen Bâbıâli Baskını, İttihat ve Terakkî'nin siyasî hakimiyetini güçlendiren kırılma noktalarından biri oldu. Mahmud Şevket Paşa'nın 1913'te öldürülmesinden sonra Said Halim Paşa sadrazamlığa getirildi ve İttihatçı yönetimin ağırlığı daha da belirginleşti.

V. Mehmed döneminde Osmanlı hangi savaşlara girdi?

V. Mehmed'in saltanatı Osmanlı tarihinin en yoğun savaş dönemlerinden birine denk geldi. 1911'de İtalya'nın Trablusgarp'a saldırmasıyla başlayan Osmanlı-İtalyan Savaşı, Kuzey Afrika'daki son büyük Osmanlı topraklarının kaybedilmesine giden süreci hızlandırdı. 1912 tarihli Uşi Antlaşması'nın ardından Trablusgarp ve Bingazi üzerindeki Osmanlı hakimiyeti sona ererken On İki Ada meselesi de uzun vadeli bir uluslararası soruna dönüştü.

Henüz Trablusgarp Savaşı'nın etkileri sürerken 1912'de Balkan Savaşları başladı. Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ'ın oluşturduğu Balkan ittifakı karşısında Osmanlı orduları ağır yenilgiler aldı. Selanik, Manastır, Üsküp ve Kosova dahil Balkanlardaki geniş Osmanlı toprakları elden çıktı. Edirne de Birinci Balkan Savaşı sırasında Bulgar kuvvetlerinin kontrolüne geçti. Balkan devletlerinin kendi aralarında anlaşmazlığa düşmesiyle başlayan İkinci Balkan Savaşı sırasında Osmanlı ordusu Edirne ve Kırklareli'ni geri aldı. Buna karşın Balkan Savaşları sonunda imparatorluğun Avrupa'daki toprakları büyük ölçüde Doğu Trakya ile sınırlı hale geldi.

Balkan yenilgileri yalnızca toprak kaybı anlamına gelmedi. Rumeli'deki Müslüman nüfusun önemli bölümü savaş, şiddet ve yeni sınır düzenlemeleri nedeniyle Anadolu ve Doğu Trakya'ya göç etti. Bu kitlesel nüfus hareketleri Osmanlı toplumunun demografik yapısını etkiledi ve Cumhuriyet dönemine uzanan sosyal sonuçlar doğurdu. Balkan Savaşları aynı zamanda orduda ve siyasette yaşanan kutuplaşmaları daha görünür hale getirdi.

Birinci Dünya Savaşı V. Mehmed'in saltanatını nasıl etkiledi?

1914'te Avrupa'da Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması V. Mehmed döneminin belirleyici gelişmesi oldu. Osmanlı yönetimi Almanya ile yakınlaşırken Goeben ve Breslau adlı Alman savaş gemilerinin Osmanlı donanmasına katılması ve Karadeniz'deki Rus limanlarının bombalanmasının ardından imparatorluk fiilen savaşa girdi. Osmanlı Devleti, Almanya ve Avusturya-Macaristan'ın bulunduğu İttifak Devletleri yanında savaştı. Böylece Kafkasya'dan Irak'a, Çanakkale'den Filistin ve Hicaz'a uzanan çok geniş bir cepheler zinciri ortaya çıktı.

Halife unvanını da taşıyan V. Mehmed adına Kasım 1914'te cihad ilan edildi. Osmanlı yönetimi bu çağrıyla özellikle İtilaf Devletleri hakimiyetindeki Müslüman topluluklar üzerinde siyasî ve dinî etki oluşturmayı amaçladı. Ancak savaşın askerî ve diplomatik kararlarının alınmasında padişahın kişisel rolü sınırlıydı; başta Enver Paşa olmak üzere İttihat ve Terakkî yönetiminin üst kadroları temel politikaların belirlenmesinde daha etkiliydi.

Savaş yıllarında Osmanlı ordusu farklı cephelerde büyük başarılar ve ağır kayıplar yaşadı. Çanakkale Cephesi'nde 1915'te İtilaf kuvvetlerinin boğazları geçme ve İstanbul'a ulaşma girişimi başarısız oldu. Buna karşılık Kafkasya'daki Sarıkamış Harekâtı ağır kayıplarla sonuçlandı; Irak, Sina-Filistin, Hicaz ve diğer cephelerde savaş yıllarca sürdü. Çanakkale muharebeleri sırasında Mustafa Kemal'in askerî başarıları da onun ilerleyen yıllarda üstleneceği tarihsel rol açısından önemli bir dönüm noktası oluşturdu. Dünya savaşı boyunca Osmanlı toplumu asker kayıpları, salgınlar, kıtlık, zorunlu göçler ve ekonomik güçlüklerle karşı karşıya kaldı.

V. Mehmed'in saltanatındaki en tartışmalı ve ağır tarihsel gelişmelerden biri de 1915'te Osmanlı Ermenilerine yönelik tehcir ve kitlesel ölümler oldu. Sevk ve İskân Kanunu çerçevesinde yüz binlerce Ermeni yerlerinden çıkarıldı; sürgün güzergâhlarında, katliamlarda, açlık ve hastalık nedeniyle çok büyük can kayıpları yaşandı. Günümüzde çok sayıda ülke ve tarihçi bu süreci Ermeni Soykırımı olarak tanımlarken Türkiye Cumhuriyeti hükümetleri “soykırım” nitelemesini reddetmektedir. Dönemin yürütme gücü esas olarak İttihat ve Terakkî hükümeti ve onun yöneticilerinin elindeydi.

V. Mehmed'in ölümü ve tarihsel mirası nasıl değerlendiriliyor?

Sultan Reşad'ın adına saltanatı sırasında çeşitli kamusal simgeler oluşturuldu. “Reşat Altını” olarak bilinen sikkeler basıldı; imparatorluğun çeşitli yerlerinde Reşadiye adı kullanılan yerleşimler ortaya çıktı. İstanbul'daki Reşadiye Camii olarak tasarlanıp daha sonra Yeni Postane çevresindeki mimari düzenlemelerle ilişkilendirilen projelerden, kendi adına yaptırılan yapılara kadar dönemin mimarisinde de adı yaşatıldı. Padişahın Mevleviliğe duyduğu yakınlık ve dinî törenlere ilgisi, kişisel hayatının öne çıkan yönlerinden biri olarak kaldı.

V. Mehmed, Birinci Dünya Savaşı henüz sona ermeden 3 Temmuz 1918'de 73 yaşında İstanbul'da öldü. Onun ölümünden yaklaşık dört ay sonra Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi'ni imzalayarak savaştan çekildi. Daha önce VI. Mehmed Vahdeddin'in hayatını anlattığımız haberimizde belirttiğimiz gibi, tahta kardeşi VI. Mehmed Vahdeddin geçti. Böylece V. Mehmed, Osmanlı Devleti'nin savaşın sonunu görmeden hayatını kaybeden sondan bir önceki padişahı olarak tarihe geçti.

V. Mehmed'in tarihsel önemi, güçlü bir kişisel hükümdarlık kurmasından çok saltanatının Osmanlı İmparatorluğu'nun çözülüşünün en kritik yıllarına denk gelmesinden kaynaklanır. Tahta çıktığında imparatorluk hâlâ Balkanlar, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da geniş topraklara sahipti; öldüğünde ise Balkan topraklarının büyük bölümü ile Kuzey Afrika'daki hakimiyet kaybedilmiş, devlet dört yıldır dünya çapındaki bir savaşın içindeydi. Meşrutî sistem, İttihat ve Terakkî'nin yükselişi, Trablusgarp ve Balkan savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı toplumunu derinden değiştiren nüfus hareketleri nedeniyle V. Mehmed'in saltanatı, imparatorluktan Cumhuriyet'e uzanan tarihsel dönüşümü anlamak açısından önemli bir dönemdir.

1

0 yorum

Sen

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yap!

İlgili Haberler

  • Nikolaos Trikupis: Olimpiyat madalyasından Anadolu cephesineBiyografi
  • Atatürk’ün eğitiminde iz bırakan Ali Rıza EfendiBiyografi
  • Sahne ve ekranda yarım asır: Rutkay AzizBiyografi
  • Osmanlı’nın değişim yıllarında Sultan Abdülaziz dönemiBiyografi
  • Mareşal Fevzi Çakmak ve Türkiye’nin askerî dönüşümüBiyografi
  • Millî Mücadele komutanı ve Meclis Başkanı Ali Fuat CebesoyBiyografi
  • Murat Karayılan ve PKK içindeki yönetici rolüBiyografi
  • Nuri Conker: Cepheden Meclis Başkan VekilliğineBiyografi
  • Hamidiye’den başvekilliğe uzanan Rauf Orbay portresiBiyografi
  • Medyadan siyasete uzanan kariyeriyle Ahmet ÖzalBiyografi
Pusnet

Alanya ve Antalya öncelikli, doğrulanmış ve tarafsız yerel haber platformu.

Kurumsal
  • Hakkımızda
  • Yayın İlkeleri
  • Künye
  • Düzeltme Politikası
  • İletişim
Yasal
  • Gizlilik Politikası
  • KVKK
  • Çerez Politikası
  • Kullanım Şartları
  • Ziyaretçi Aydınlatma
Keşfet
  • Son Dakika
  • Gündem
  • Bölgeler / İl Haberleri
  • RSS Beslemesi
  • Atom Beslemesi
© 2026 Pusnet. Tüm hakları saklıdır.
  • Keşfet
  • Ara
  • Bildirim
  • Profil